Rok wydania 2012 zeszyt 1 (ZSiM 35)

Pełne teksty artykułów znajdują się w bazie:
e-Publikacje Nauki Polskiej przejdź »

W stronę fizjoterapii geriatrycznej
Krzysztof Marczewski
Seria Fizjoterapia Zamojskich Studiów i Materiałów z całą pewnością nie wkroczyła jeszcze w wiek podeszły, ale tematyka geriatryczna jest coraz bardziej obecna w naszym piśmie. Odpowiada to potrzebom coraz bardziej dojrzałego społeczeństwa. Widzimy to najlepiej po naszych pacjentach, wśród których coraz więcej jest osób na emeryturze. od dawna wiadomo, że jest tylko jeden pewny sposób na to aby się nie zestarzeć, ale nie wydaje się on zbyt atrakcyjny. Dlatego chcemy się zestarzeć pomyślnie, z jak najszerszym zakresem wolności. Te zakres zależy w dużym stopniu od naszej sprawności fizycznej. Badania prezentowane w tym numerze potwierdziły zależność naszego nastroju od sprawności fizycznej.

Coraz częściej udaje się nam dostrzegać złożony obraz naszych pacjentów w całym jego psychospołecznym bogactwie. Fizjoterapia ewoluuje na naszych oczach, a chyba także z naszym udziałem w stronę dyscypliny coraz bardziej samodzielnej i coraz lepiej dostosowującej swoje możliwości do potrzeb naszych pacjentów. Dlatego fizjoterapeuci muszą wiedzieć i to wcale nie mało również o problemach metabolicznych, naszych chorych, a także znać oglądy mężów na temat aktywności ich żon w ciąży. Być fizjoterapeutą jest pięknie, ale wcale nie łatwo.

 

Przydatność tradycyjnych metod elektrodiagnostycznych w diagnostyce i ocenie efektów leczenia pacjentów z zespołem cieśni kanału nadgarstka – doniesienie wstępne
Jolanta Zwolińska, Andrzej Kwolek

Wprowadzenie. Tradycyjne metody elektrodiagnostyczne nie są w pełni wykorzystywane w diagnostyce i monitorowaniu efektów rehabilitacji. Metody te, jako nieinwazyjne i powszechnie dostępne w każdej pracowni fizjoterapii mogą być pomocne w podejmowaniu decyzji terapeutycznych.
Celem pracy
była ocena przydatności parametrów elektrodiagnostycznych w monitorowaniu procesu usprawniania pacjentów z zespołem cieśni kanału nadgarstka.
Materiał i metoda
. W badaniu wzięło udział 6 osób skierowanych na zabiegi fizjoterapeutyczne z powodu zespołu cieśni kanału nadgarstka. Analizie poddano 8 rąk — 6 prawych i 2 lewe. W badaniach zastosowano ilościowe metody elektrodiagnostyczne. Oceniano pobudliwość nerwową mięśni kłębu kciuka. Wyznaczano wartość reobazy, chronaksji, progu akomodacji oraz współczynnika akomodacji. Oceniano też subiektywne objawy kliniczne a metodą komputerową mierzony był zakres ruchu w stawach ręki i siła ścisku ręki. Badania wykonywano przed wdrożeniem programu rehabilitacyjnego i po jego zakończeniu. Program obejmował: sonoterapię, masaż wirowy oraz neuromobilizacje nerwu pośrodkowego.
Wyniki.
Wykazano istotną statystycznie zależność pomiędzy oceną zdolności do samoobsługi a wartością współczynnika akomodacji (mniejszej sprawności odpowiadała niższa wartość współczynnika akomodacji). Żaden z uwzględnionych parametrów elektrodiagnostycznych nie uległ w wyniku terapii istotnej statystycznie zmianie.
Wnioski.
Z uwagi na niewielką liczność badanej grupy, na tym etapie badań, ocena wynikówodnośnie przydatności tradycyjnych metod elektrodiagnostycznych musi być ostrożna.

Słowa kluczowe: zespół cieśni kanału nadgarstka, elektrodiagnostyka, przewodnictwo nerwowe, reobaza, chronaksja.

 

 

THE USEFULNESS OF THE TRADITIONAL ELECTRODIAGNOSTIC METHODS IN THE DIAGNOSIS AND ASSESSING THE EFFECTS OF TREATMENT OF PATIENTS WITH CARPAL TUNNEL SYNDROME — PRELIMINARY REPORT

Introduction. Traditional electrodiagnostic methods are not fully used in diagnosing and monitoring the outcomes of rehabilitation. These are non-invasive methods which are commonly available in all physiotherapy rooms and may be helpful in taking decisions related to therapy.
Purpose. The study aimed at accessing the usefulness of electrodiagnostic parameters in monitoring the process of rehabilitation in patients with carpal tunnel syndrome.
Material and method. The study group included 6 patients referred for physiotherapy due to carpal tunnel syndrome. Altogether 8 hands were analysed: 6 right and 2 left hands. The study applied quantity-based electrodiagnostic methods. Nervous excitability of thenar muscles was assessed. The following values were measured: rheobase, chronaxie, accommodation threshold, and accommodation index. The assessment also included subjective clinical symptoms, and a computer method was used to measure the range of motion in hand joints, and hand grip strength. Examinations were performed before the rehabilitation programme was initiated and after it was concluded. The rehabilitation programme included sonication, whirlpool massage, and neuromobilization of the median nerve.
Results. The study showed statistically significant correlation between the assessment of self-care ability and the value of accommodation index (lower ability coincided with a lower value of accommodation index). None of the electrodiagnostic parameters were significantly changed as a result of the therapy.
Conclusions. Due to the small size of the study group, at this stage of the research the obtained results did not confirm the usefulness of the traditional electrodiagno-stic methods.

Keywords: Carpal tunnel syndrome, elektrodiagnostics, nerve conduction, rheobase, chronaxie.

Pobierz pełną treść arty­kułu: Przydatność tradycyjnych metod elektrodiagnostycznych … (PDF)

 

 

Częstość występowania depresji u osób z zespołem bólowym dolnego odcinka kręgosłupa
Adam Topolski, Rafał Sapuła, Marta Topolska, Marta Barbara Topolska, Sebastian Chrzan, Marta Soboń, Krzysztof Marczewski

Wstęp. Badania kliniczne potwierdzają iż depresja jest częstą konsekwencją występowania bólu. Odpowiednio wczesne wykrycie występowania depresji u osób z bólami kręgosłupa mogłoby przyczynić się do uzyskiwania lepszych efektów rehabilitacji.
Cel. Ocena częstości występowania depresji u osób z bólami dolnego odcinka kręgosłupa.
Materiał i metoda. Badanie prowadzono w Zamojskiej Klinice Rehabilitacji WSZiA w Zamościu od sierpnia do grudnia 2010r. Przebadano 101 osób (80 kobiet i 21 mężczyzn) w wieku od 25 do 75 lat. Występowanie depresji zbadane zostało za pomocą Skali Depresji Beck’a. W badaniach użyto także ankiety własnej (wywiad socjalny, płeć, wzrost, waga, wiek).
Wyniki. Częstość występowania depresji w badanej grupie wynosiła 60,4% (62,5% kobiet i 52,4% mężczyzn). Średnia wieku osób z depresją oraz bez depresji różniła się istotnie i wynosiła odpowiednio 56,59 oraz 51,63 lat (p= 0,015).
Wnioski. Depresja dotyczy 6 na 10 osób rehabilitowanych z powodu zespołu bólowego dolnego odcinka kręgosłupa. Wraz z wiekiem osób z bólami dolnego odcinka kręgosłupa zwiększa się ryzyko występowania depresji. U osób z bólami krzyża należy intensyfikować opiekę psychologiczną.

Słowa kluczowe: depresja, ból dolnego odcinka kręgosłupa, skala depresji Beck’a

 

 

PREVALENCE OF DEPRESSION IN PEOPLE WITH LOW BACK PAIN

Background. Clinical studies confirm that depression is a common consequence of pain. Early detection of depression in people with low back pain could contribute to obtaining better results of rehabilitation.
Goal. Evaluation of the prevalence of depression in people with low back pain.
Materials and methods. The study was conducted in the Rehabilitation Clinic of University of Management and Administration in Zamość from August to December 2010. We studied 101 subjects (80 women and 21 men) aged 25 — 75 years (mean age – 54,7 years). The occurrence of depression was examined using Beck Depression Inventory (BDI). Own survey concerned: social history, gender, height, weight, age.
Results. The prevalence of depression in the group was 60.4% (62.5% women and 52.4% men). The average age of people with depression and without depression differed significantly and was respectively 56.59 and 51.63 years (p= 0.015).
Conclusions. Depression applicable 6 in 10 people treated for low back pain. People with low back pain increases the risk of depression with age. People with low back pain should be intensified psychological care.

Keywords: depression, low back pain, Beck Depression Inventory.

Pobierz pełną treść arty­kułu: Częstość występowania depresji u osób z zespołem … (PDF)

 

 

Wpływ rehabilitacji na występowanie depresji u osób z bólami szyjnego odcinka kręgosłupa
Sebastian Chrzan, Rafał Sapuła, Marta Topolska, Marta Soboń, Marta Barbara Topolska, Adam Topolski, Krzysztof Marczewski

Wstęp. Depresja stanowi poważny problem współczesnej medycyny [1,2] Celem pracy była ocena występowania depresji u osób z dolegliwościami szyjnego odcinka kręgosłupa.
Materiał i metoda. Badaniem objęto grupę 60 osób w wieku 37 – 82 lata (śr.: 63±10 lat) leczonych z powodu bólów szyjnego odcinka kręgosłupa w Zamojskiej Klinice Rehabilitacji Wyższej Szkoły Zarządzania i Administracji. Do oceny stopnia depresji użyto Skali Samooceny Depresji Zunga (Zung Self-Rating Depression Scale- SDS). Wykorzystano również Skalę Akceptacji Choroby (Acceptance of Illness
Scale – AIS).
Wyniki. W badanej grupie po rehabilitacji stwierdzono istotnie statystycznie zmniejszenie nasilenia depresji w stosunku do wyniku przed rehabilitacją (SDS: p<0,001). Nie stwierdzono istotnego statystycznie zwiększenia stopnia akceptacji choroby (AIS: p=0,48).
Wnioski. Rehabilitacja ma wpływ na zmniejszenie nasilenia depresji. W ocenie subiektywnej rehabilitacja nie ma wpływu na poprawę stopnia akceptacji choroby.

Słowa kluczowe: odcinek szyjny kręgosłupa, depresja, skala depresji Zung’a

 

 

IMPACT OF REHABILITATION ON DEPRESSION IN PATIENTS WITH NECK PAIN

Backcground. Depression is one of the most severe health issues of the modern medicine. The aim of this study was to evaluate the relationship between depression and neck pain.
Material and method. The study involved 60 patients aged 37-82 years (mean age: 63 ± 10 years) treated for neck pain at the Rehabilitation Department of Zamość University of Management and Administration. Depression symptoms were assessed with a Zung Self-Rating Depression Scale (SDS). It was also used a Acceptance of Illness Scale.
Results. The studied group demonstrated statistically significant decrease of depression after rehabilitation (SDS: p<0,001). The research did not show statistically significant increase of acceptance of illness degree (AIS: p=0,48).
Conclusions. Rehabilitation decreases intensity of depression. In a subjective opinion, rehabilitation has no improvement on acceptance of illness degree.

Keywords: cervical spine, depression,Zung Self-Rating Depression Scale

Pobierz pełną treść arty­kułu: Wpływ rehabilitacji na występowanie depresji … (PDF)

 

 

Ocena efektywności rehabilitacji pacjentów w zespołach bólowych dolnego odcinka kręgosłupa
Rafał Sapuła, Iwona Głowacka, Andrzej Lesiak, Wiesław Siwek, Krzysztof Mataczyński

Wstęp. Zespoły bólowe kręgosłupa to szybko narastająca choroba cywilizacyjna. Ocenia się, iż 80-100% dorosłej populacji doświadcza bólów kręgosłupa. Występują one u ok. 90% populacji po 40 roku życia.
Cel. Ocena skuteczności rehabilitacji pacjentów z chorobą zwyrodnieniową kręgosłupa oraz współistniejącym kręgozmykiem w oparciu o wybrane parametry.
Materiał i metoda. Ocenie poddano 37 pacjentów z zespołem bólowym dolnego odcinka kręgosłupa, w przebiegu choroby zwyrodnieniowej ze współistniejącą wielopoziomową dyskopatią. Badania przeprowadzono w Zamojskiej Klinice Rehabilitacji WSZiA w Zamościu w oparciu o autorską ankietę oraz badanie kliniczne. Pacjenci badani byli dwukrotnie w dniu rozpoczęcia i zakończenia trwającej 3 tygodnie rehabilitacji w warunkach oddziału dziennego. Program rehabilitacji obejmował zabiegi z zakresu fizykoterapii, kinezyterapię oraz mobilizacje. Uzyskane wyniki badań poddano analizie statystycznej.
Wyniki i wnioski. Fizjoterapia w zespołach bólowych kręgosłupa prowadzona w warunkach ambulatoryjnych zmniejsza dolegliwości bólowe oraz nasilenie objawów korzeniowych. Leczenie usprawniające powoduje istotną poprawę ruchomości kręgosłupa lędźwiowego. Rehabilitacja badanej grupy nie wpłynęła na zmianę czucia powierzchniowego oraz odruchów rozciągowych.

Słowa kluczowe: zespoły bólowe dolnego odcinka kręgosłupa, choroba zwyrodnieniowa kręgosłupa, dyskopatia, rehabilitacja

 

 

EVALUATION OF THE EFFECTIVENESS OF REHABILITATION PATIENTS WITH LOW BACK PAIN

Introduction. Low back pain is a fast-growing disease of civilization. It is estimated that 80-100% of the adult population experiences low back pain. They occur in about 90% of the population after 40.
The aim of study. Evaluation of the effectiveness of rehabilitation in patients with osteoarthritis of spine and concomitant spondylolisthesis based on selected parameters.
Material and method. Studied 37 patients with low back pain with spondyloarth-rosis and with coexisting multi-level discopathy. The study was conducted in Rehabilitation Clinic of Zamość University of Management and Administration, based on the author’s questionnaire and clinical examination. Patients were examined twice, the first day of rehabilitation and second time in the last day of rehabilitation. The rehabilitation program included treatments of physiotherapy, kinesitherapy and mobilizations. The results were statistically analyzed.
Results and conclusions. Physiotherapy for outpatient conditions with low back pain reduce pain and ischias symptoms. Rehabilitation treatment improved mobility of spine. Rehabilitation of the study group did not alter the surface sensation and stretch movement.

Keywords: low back pain, spodylosis lumbalis, spondylarthrosis, discopathy, rehabilitation

Pobierz pełną treść arty­kułu: Ocena efektywności rehabilitacji pacjentów … (PDF)

 

 

Edukacja w Szkole Cukrzycy w Chełmie
Ewa Kostrzewa-Zabłocka, Grażyna Kierepka

Wprowadzenie. „Szkoła Cukrzycy” to ogólnopolski program edukacyjny, którego celem jest prowadzenie wśród lekarzy, pielęgniarek i pacjentów kampanii na rzecz zapobiegania cukrzycy i propagowania aktywnej postawy wobec choroby.
Cel pracy. określenie wpływu programu edukacyjnego „Szkoła Cukrzycy” na stopień wyrównania metabolicznego u osób chorych na cukrzycę, uczestniczących w zajęciach dydaktycznych w Chełmie.
Materiał i metoda. W badaniach uczestniczyło 73 chorych na cukrzycę w wieku od 43 do 78 roku życia. Badanie przeprowadzono w Przychodni „Zdrowie” gdzie znajduje się Poradnia Diabetologiczna oraz w Stowarzyszeniu Chorych na Cukrzycę w Chełmie. W ankiecie wzięło udział 40 kobiet i 33 mężczyzn. Ponad połowa posiadała wykształcenie średnie (47%), a tylko 11% podstawowe. Większość z uczestników ankiety (46 osób) stanowili emeryci, pracujących zawodowo było 15%. Wskaźnik BMI u badanych osób wskazywał na nadwagę, otyłość I i II stopnia. U większości osób (40 ankietowanych) cukrzyca została zdiagnozowana w ciągu ostatnich 11 lat. Cukrzyca typu 2 była u 86% osób, a tylko u 14% cukrzyca typu 1.
Wyniki. Biorąc pod uwagę szczegółowe kryteria ustalone przez PTD w 2011 r. na podstawie danych zawartych w ankietach (wiek chorego, typ cukrzycy, czas trwania choroby) ustalono, że prawidłowe stężenie HbA1c było u 33% chorych, a u 67% było powyżej normy.
Wnioski. Edukacja jest niezwykle ważnym elementem terapii diabetologicznej oraz pozwala na zmniejszenie liczby powikłań cukrzycowych. Osoby, które biorą udział w szkoleniach poszerzających wiedzę o cukrzycy, mają lepsze wyniki badań, w tym niższe stężenie hemoglobiny glikowanej (badania w Środzie Wlkp.). Ankietowani deklarują chęć poszerzania swojej wiedzy i rozumieją, jak ważna jest edukacja dia-betologiczna w procesie ich leczenia.

Słowa kluczowe: cukrzyca, Szkoła Cukrzycy, edukacja diabetologiczna, wyrównanie metaboliczne

 

EDUCATION AT THE SCHOOL OFDIABETES IN CHEŁM

Introduction. „School of Diabetes” is a nationwide educational program aimed it leading a campaign among doctors, nurses and patients to prevent diabetes and romote a proactive approach towards the disease.
purpose of the paper. The paper is to determine the effect of the educational programme „School of Diabetes” on the metabolic control level in people with diabetes, articipating in classes in Chełm.
Material and method. The survey involved 73 patients with diabetes, aged from 3 to 78. The survey was conducted at the Clinic „Zdrowie” which is also the seat if the Diabetes Outpatient Clinic and the Association of Diabetics in Chełm. The urvey was participated by 40 women and 33 men. More than half of the respondents
47%) had secondary education and only 11% elementary education. The majority of urvey participants (46 people) were retired while 15% were working professionals. The BMI of the respondents indicated overweight and levels I and II of obesity. Most people (40 respondents) were diagnosed with diabetes within the last 11 years. Type 2 diabetes was observed in 86% of the people, while type 1 diabetes only in 14%.
Results. Taking into account the specific criteria set by the PTD in 2011, based on the data entered in the questionnaires (patient age, type of diabetes, duration of the disease), it has been found that HbA1c levels were normal in 33% patients and for 67% the results were above normal.
Conclusions. Education is an essential part of diabetes therapy and helps to reduce the number of diabetic complications. Participants of trainings designed at improvement of knowledge on diabetes have better test results, including lower levels of glycosylated hemoglobin (Research in Środa Wielkopolska). Respondents declare their willingness to extend their knowledge and understand the importance of diabetes education in their treatment process.

Keywords: Diabetes, „School of Diabetes”, education diabetes, metabolic control.

Pobierz pełną treść arty­kułu: Edukacja w Szkole Cukrzycy w Chełmie (PDF)

 

 

Aktywność fizyczna kobiet ciężarnych w opinii mężczyzn
Małgorzata Rycyk, Krzysztof Marczewski

Wprowadzenie. Ciąża jako bardzo ważny okres w życiu kobiety interesowała od dawna również mężczyzn. Współczesny model relacji miedzy rodzicami nadał temu nowy wymiar, czego wyrazem jest np. coraz powszechniejsza obecność ojców przy porodzie, czy na zajęciach szkoły rodzenia. Wobec tego istotne wydawało się zbadanie opinii mężczyzn na temat zdrowego stylu życia ciężarnych, zwłaszcza, że takich prac nie ma jeszcze zbyt wiele.
Celem pracy było poznanie opinii mężczyzn na temat pożądanych i niewskazanych form aktywności fizycznej podczas ciąży.
Materiał i metoda. Badanie ankietowe zostało przeprowadzone wśród studentów Wyższej Szkoły Zarządzania i Administracji w Zamościu, pracowników PKP LHS oraz drogą internetową (portal GoldenLine i eBadania), od maja do października 2010. Ogółem rozesłano 1120 ankiet, otrzymano 170 egzemplarzy. Pochodziły one od 170 mężczyzn w wieku 21 – 60 lat, (32,1±9,4), z których 76 nie deklarowało doświadczenia ojcostwa.
Wyniki. Ponad połowa (54%) mężczyzn, niezależnie od osobistego doświadczenia ojcostwa, oceniła swoją wiedzę na temat ciąży jako dobrą lub bardzo dobrą, a podstawowym źródłem informacji o ciąży okazał się internet. Zdecydowana większość (95%) badanych pozytywnie oceniła aktywnością fizyczną kobiet ciężarnych, natomiast wystąpiły duże różnice między optymalnymi formami tej aktywności od spokojnego spaceru (26%), aż do bardzo intensywnych ćwiczeń (21%). Według respondentów dla kobiet w ciąży szczególnie wskazane są pływanie (92%), gra w szachy (81%) i ćwiczenia na rowerku stacjonarnym (65%). Jako skutki niedoboru ruchu wymieniano przede wszystkim bóle kręgosłupa (81%) i większe rozstępy skórne (75%), nieco rzadziej ryzyko cukrzycy i otyłości, nadciśnienia tętniczego (65%). Jednak znajomość technik relaksacyjnych była niewielka, a aż 68% ankietowanych nie wykonywało ze swoją partnerką nawet ćwiczeń oddechowych przygotowujących do porodu, a 20% wykonywało ćwiczenia tylko w szkole rodzenia. Aż 64% badanych stwierdziło, że fizjoterapeuta powinien uczestniczyć w przygotowaniu do porodu i połogu.
Wnioski. Pozytywna ocena aktywności fizycznej ciężarnych dokonana przez mężczyzn w zestawieniu z istotnymi niedostatkami ich wiedzy na temat zalecanych ćwiczeń wskazuje na potrzebę edukacji zdrowotnej. Wydaje się, że rolę trenera i edukatora mógłby pełnić odpowiednio ukierunkowany fizjoterapeuta, który byłby akceptowany przez większość badanych.

Słowa kluczowe: ciąża, aktywność ruchowa, opinia mężczyzn

 

PHYSICAL ACTIVITY IN PREGNANT WOMEN, IN THE OPINION OF MEN

Introduction. Pregnancy as a very important period in a woman’s life is also long been interested for men. The modern model of the relationship between parents gave this new dimension, which is reflected in such increasingly common presence of fathers at the birth, or his presence at antenatal courses. Therefore it seemed important to examine the opinion of men about a healthy lifestyle of pregnant women especially that such work does not have excessive much.
The aim of this study was to investigate the opinion of men about indicated and not indicated forms of physical activity during pregnancy
Material and method. The survey was conducted among students of the University of Management and Administration in Zamość, PKP LHS staff and via the Internet (and eBadania GoldenLine portal), from May to October 2010. In total, 1120 questionnaires were sent, received 170 copies. They came from 170 men aged 21 — 60 years (32.1 ± 9.4), of which 76 are not admitted to the experience of fatherhood.
Results. Over half (54%) men, regardless of the personal experience of fatherhood, rated their knowledge about pregnancy as good or very good, and the primary source of information about the pregnancy was the Internet. The vast majority (95%) of respondents positively evaluated the physical activity of pregnant women, while there were large differences between the optimal forms of activity from slow walk (26%) up to very intense exercise (21%). According to respondents, for pregnant women are particularly appropriate swimming (92%), chess (81%) and exercise on a stationary bike (65%). As the effects of a shortage of movement mentioned primarily back pain (81%) and higher striae (75%), slightly less risk of obesity, diabetes and hypertension (65%). However, knowledge of relaxation techniques was small, and as many as 68% of respondents did not performed with his partner even breathing exercises in preparation for childbirth, and 20% performed only exercises in the school childbirth. As many as 64% of respondents stated that a physiotherapist should be involved in preparing for childbirth and postpartum period.
Conclusions. A positive assessment of physical activity of pregnant, made by men in comparison with relevant shortcomings of their knowledge about the recommended exercise indicates the need for better health education. It seems that the role of coach and educator could play properly oriented physiotherapist, who would be accepted by most respondents.

Keywords: pregnancy, physical activity, mens opinion

Pobierz pełną treść arty­kułu: Aktywność fizyczna kobiet ciężarnych … (PDF)

 

 

Psychospołeczne aspekty zdrowia i rehabilitacji
Bożena Krupa, Paweł Trzebiński

Wstęp. Rehabilitacja jest procesem złożonym i bogatym w liczne uwarunkowania
0 charakterze biologicznym, psychicznym i społecznym. Wymiary składające się na osobowość typu D, w szczególności negatywna emocjonalność determinują poziom satysfakcji z życia, co oznacza, że im większa skłonność do przeżywania negatywnych emocji tym niższy poziom zadowolenia z życia, a co za tym idzie słabsze (odczuwalne) efekty rehabilitacji.
Cel. ustalenie jaką rolę pacjenci przypisują rehabilitacji i rehabilitantom oraz czy ocena efektów rehabilitacji ma związek z osobowością typu D. W sensie globalnym analiza procesu rehabilitacji w kontekście modelu biopsychospołecznego.
Materiał i metoda. badania metodą sondażu diagnostycznego z techniką ankietowania przeprowadzono w 2011r. w Zamojskiej Klinice Rehabilitacji WSZiA na grupie dorosłych pacjentów aktywnych i nieaktywnych zawodowo. Zastosowano 2 narzędzia pomiaru: Skalę DS-14 w polskiej wersji (N. Ogińska-Bulik, Z. Juczyński
i J. Denollet) do oceny osobowości. Skala DS-14 zawiera 14 stwierdzeń, z których 7 dotyczy negatywnej emocjonalności, pozostałe 7 hamowania społecznego. Kwestionariusz ankiety autorstwa własnego.
Wyniki. 1/3 badanych pacjentów to osoby o osobowości stresowej (typ D).Osoby o osobowości typu D znacznie niżej oceniają swój stan zdrowia niż osoby typu nie–D. Zmienne socjodemograficzne i typ osobowości nie wpływają znacząco na definiowanie rehabilitacji i nie różnicują badanych grup w kontekście umiejscowienia fizjoterapii na linii leczenie – odnowa biologiczna. Typ osobowości wpływa na ocenę efektów rehabilitacji. W grupie badanych typu D widoczna jest tendencja do przypisywania pozytywnych skutków rehabilitacji raczej w sferze fizycznej a w grupie nie-D zarówno fizycznej jak i psychicznej
Wnioski. Czynniki psychologiczne i społeczne powinny być uwzględniane i włączane razem ze zmiennymi biologicznymi w rozpoznaniu choroby danego pacjenta i muszą być rozpatrywane jednocześnie.
Słowa kluczowe: jakość życia, osobowość, wsparcie społeczne, rehabilitacja

 

PSYCHOSOCIAL ASPECTS OF HEALTH AND REHABILITATION

Introduction. Rehabilitation is a complex process rich in a number of biological, psychological and social conditions. Dimensions that make up the personality type D, in particular, a negative emotional determine the level of satisfaction with life, means that the greater tendency to experience negative emotions- the lower level of satisfaction with life and hence less effects of rehabilitation.
Purpose. the purpose of this study is answering the question: what role the patients assign rehabilitation and therapists and that the evaluation of the effects of rehabilitation is associated with type D personality. In terms of a global analysis of the process of rehabilitation in the context of the biopsychosocial model.
Material and method. Studies using diagnostic survey with questionnaire technique were undertaken on a group of professionally active and inactive adult patients in Zamość Rehabilitation Clinic WSZiA 2011. Two tools were used for measuring: Scale DS-14- in Polish version (N. Ogińska-Bulik, Z. Juczyński and Denollet) to assess personality (scale DS-14 contains fourteen statements, seven of them concern negative emotionality, the other seven social inhibition); Survey’s questionnaire-own authorship.
Results. 1/3 patients have stressed personality (type D). Individuals with type D personality much lower rate their health than those who do not type-D. Sociodemo-graphic variables and personality type does not significantly affect the definition of rehabilitation and do not differentiate between the treatment groups in the context of the location of the line physiotherapy treatment – wellness. Personality type affects the assessment of the effects of rehabilitation. In the group of type D shows the tendency to attribute the positive effects of rehabilitation rather in the physical and non-group D, both physical and mental.
Conclusion. Psychological and social factors should be taken into account and incorporated together with biological variables in the diagnosis of disease and the patient must be considered simultaneously.

Keywords: quality of life, personality, social support, rehabilitation

Pobierz pełną treść arty­kułu: Psychospołeczne aspekty zdrowia i rehabilitacji (PDF)

 

 

Rehabilitacja jako integralna część leczenia paliatywnego – studium przypadków
Łukasz Popko, Rafał Sapuła, Janusz Milanowski

Streszczenie: Rehabilitacja stanowi integralną część kompleksowych oddziaływań medyczny nad nieuleczalnie chorym pacjentem. Studium dwóch przypadków opisanych w artykule pokazuje, że prowadzona fizjoterapia u pacjentów hospicyjnych przynosi istotne rezultaty, przede wszystkim w aspekcie poprawy jakości życia. Opracowanie to przybliża nam ewolucję postaw społecznych wobec osób niepełnosprawnych na przestrzeni dziejów ludzkich, jak i zalążki struktur i instytucji zajmującymi się ludźmi w stanie paliatywnym. Praca pokazuje także obraz współczesnej opieki hospicyjnej zasad jej funkcjonowania oraz strukturę organizacyjną.

Słowa kluczowe: rehabilitacja, opieka paliatywna, hospicjum

 

REHABILITATION AS AN INTEGRAL PART OF THE PALLIATIVE TREATMENT – CASE STUDY

Abstact Rehabilitation is an integral part of comprehensive medical impacts over a terminally sick patient. A study of two cases described in article shows that physiotherapy carried out in hospice patients brings relevant results, first of all in terms of improving the quality of life. This description brings us the evolution of social attitudes towards persons with throughout human history, also as a seed of the structures and institutions dealing with human beings in palliative status. Thesis also shows a picture of contemporary hospice health care, principles of functioning and organizational structure.
Keywords: rehabilitation, palliative care, hospice

Pobierz pełną treść arty­kułu: Rehabilitacja jako integralna część leczenia paliatywnego … (PDF)

 

 

Wybrane czynniki ryzyka instytucjonalizacji poszpitalnej
Igor Perehubka, Mariola Rębisz, Krzysztof Marczewski

Streszczenie Instytucjonalizacja jest pojęciem szeroko rozumianym jako sprawowanie opieki nad osobami, które nie są zdolne do samodzielnego funkcjonowania. Praca zawiera obserwację przeprowadzoną w średniej wielkości szpitalu oraz przegląd literatury opisującej czynniki ryzyka instytucjonalizacji. Na podstawie danych z 2011 roku oraz pierwszej połowy 2012 wykazano, że ryzyko znalezienia się w ośrodku pomocy społecznej jest większe dla mężczyzn oraz wzrasta w wiekiem. Główną przyczyną takiego stanu rzeczy są najprawdopodobniej czynniki socjoekonomiczne. Nasze wyniki nieco różnią się od znanych z innych krajów, co wskazuje na regionalne zróżnicowanie problemu wsparcia społecznego. Potrzebne są dalsze badania, które pomogą nieco dokładniej określić wyżej wymienione czynniki ryzyka, co z jednej strony może być użyteczne w zapobieganiu instytucjonalizacji a z drugiej skróciło by to czas oczekiwania dla osób najbardziej potrzebujących tego typu świadczenia.

Słowa kluczowe: Instytucjonalizacja, wsparcie społeczne końca życia, płeć

Abstract Institutionalization is the concept of a wider as exercising the care of persons who are not capable of independent operation. The work includes observation of medium size hospital and the review of the literature that describes the risk factors of institutionalization. On the basis of data from the first half of 2011 and 2012, it has been demonstrated that the risk of finding themselves in a social assistance is greater for men and increases in the age. The main reason for this state of affairs is likely socio-economic factors Our results are slightly different from the known in other countries, which shows the regional variability problem of social support.. Further studies are needed that will help somewhat more accurately determine the risk factors listed above, so on the one hand can be useful in the prevention of institutionalization and, on the other hand, reduced to waiting time for people most in need of this type of provision.

Keywords: Institutionalization, social support end of life, sex

Pobierz pełną treść arty­kułu: Wybrane czynniki ryzyka instytucjonalizacji poszpitalnej (PDF)

 

 

Całościowa ocena geriatryczna — narzędzie ważne również dla fizjoterapeutów
H. Michałkiewicz, J. Wróbel

Streszczenie Starzenie się człowieka jest procesem fizjologicznym i nieodwracalnym, zachodzącym na wielu płaszczyznach ludzkiego życia: biologicznej, psychologicznej, społecznej. W planowaniu i realizacji opieki medycznej nad osobami starszymi konieczna jest znajomość problemów zdrowotnych wieku podeszłego. W artykule przedstawiono wpływ tzw. wielkich problemów geriatrycznych na sprawność fizyczną, potrzeby i możliwości rehabilitacji osób starszych. Omówiono także rolę całościowej oceny geriatrycznej w procesie leczenia, z uwzględnieniem fizjoterapii. Zwrócono uwagę na testy czynnościowe stosowane w geriatrii, jako przydatne narzędzie w indywidualnej ocenie potrzeb zdrowotnych osób starszych. Naszym celem było pokazanie, że kompleksowa opieka geriatryczna nie może odbywać się bez udziału fizjoterapeuty.

Słowa kluczowe: geriatria, wielkie problemy geriatryczne, testy czynnościowe, fizjoterapia

 

THE OVERALL GERIATRIC ASSESSMENT — TOOL ALSO IMPORTANT FOR PHYSIOTHERAPISTS

Abstract Human aging is a physiological and irreversible process, occurring in many areas of human life: biological, psychological, social. In planning and implementing health care for the elderly the knowledge of the health problems of old age is necessary. In the article we present the influence of the so-called the great geriatric problems on physical fitness, needs and possibilities of rehabilitation of older people. The role of a comprehensive geriatric assessment in the process of medical treatment, including physiotherapy was also discussed. Attention was drawn to the functional tests used in geriatrics as a useful tool in assessing individual health needs of older people. Our goal was to show that a comprehensive geriatric care can not be done without physiotherapist.

Keywords: geriatrics, great geriatric problems, functional tests, physiotherapy

Pobierz pełną treść arty­kułu: Całościowa ocena geriatryczna … (PDF)

 

 

Jak mierzyć skuteczność fizjoterapii? Rozważania na przykładzie efektów trzytygodniowej rehabilitacji pacjentów z przewlekłym zespołem bólowym kręgosłupa
Monika Biskup, Krzysztof Marczewski

Streszczenie Przewlekły ból kręgosłupa jest powszechnym występującym schorzeniem społeczeństwa, który powoduje znaczne następstwa ekonomiczne jak i koszty indywidualne. W leczeniu bólu kręgosłupa bardzo często znajdują zastosowanie ćwiczenia, czasem jako jedyna forma leczenia. Podczas gdy uszkodzeniu mogą ulegać znaczne struktury kręgosłupa, między innymi dyski, stawy międzykręgowe, więzadła, czy trzony kręgów, to jednak wpływ interwencji ćwiczeń obejmują mięśnie tułowia. Konieczność ochrony uszkodzonych tkanek przez odpowiednie ćwiczenia, które pozwolą zmniejszyć obciążenie uszkodzonych struktur w wyniku wyzwalania oczekiwanych reakcji mięśniowych, już stało się tematem dyskusji w literaturze. W piśmiennictwie jest wiele stwierdzeń, które mówią, iż utrzymanie kręgosłupa w pozycji neutralnej, oraz stabilizacja tułowia stanowią niesamowicie ważne czynniki w zapobieganiu uszkodzeniom naszego kręgosłupa, który stanowi osiowa strukturę, warunkującą zdolność przemieszczania się. Istnieje wiele testów sprawdzających ruchomość kręgosłupa między innymi test Schobera, test,, Palce- Podłoga”, objaw Otta.

Słowa kluczowe: test Schobera, test palce-podłoga”, objaw Otta

 

HOW TO MEASURE EFFECTIVENESS OF PHYSIOTHERAPY? REFLECTIONS ON THE EXAMPLE OF THE EFFECTS OF THREE WEEK REHABILITATION OF PATIENTS WITH CHRONIC BACK PAIN SYNDROME

Abstract Chronic back pain is a common condition occurring population, which results in significant economic consequences as well as the individual costs. In the treatment of back pain often exercises are used, sometimes as the only form of treatment. While the damage may be subject to significant structures of the spine, including discs, facet joints, ligaments, and vertebral bodies, however, the impact of exercise interventions include core muscles. The need to protect damaged tissues by the exercises that will help reduce the load on structures damaged as a result of the expected trigger muscle response, have become a topic of discussion in the literature. In the literature, there are many statements that say that keeping the spine in a neutral position, and stabilization of the body are extremely important factors in the prevention of damage to our spine, which is an axial structure, conditioning the ability to move. There are a number of tests including spinal mobility Schober test, test, fingers-floor, sign Otto.

Keywords: Schober test, finger-floor test, OTTo sign.

Pobierz pełną treść arty­kułu: Jak mierzyć skuteczność fizjoterapii? … (PDF)

 

 

Zabiegi balneoterapii u pacjentów z nadciśnieniem tętniczym
Dorota Boniek-Poprawa, Bogdan Obszański, Andrzej Kleinrok

Streszczenie Choroby układu krążenia takie jak choroba niedokrwienna serca, niewydolność serca i nadciśnienie tętnicze są obecnie jednymi z głównych przyczyn hospitalizacji i niepełnosprawności chorych. Szacuje się, że na nadciśnienie tętnicze w Polsce choruje od 2Ą% do 50% populacji. Oprócz leczenia farmakologicznego w terapii nadciśnienia można również wykorzystać balneoterapię, zarówno peloidoterapię jak i kąpiele w leczniczych wodach mineralnych. Mają one zarówno efekt krótkotrwały jak i długofalowy na wartości ciśnienia tętniczego.

Słowa kluczowe: nadciśnienie tętnicze, peloidoterapia, kąpiele w leczniczych wodach mineralnych

 

BALNEOTHERAPY IN PATIENTS WITH HYPERTENSION

Abstract Cardiovascular diseases such as coronary heart disease, heart failure and arterial hypertension are now one of the leading causes of hospitalization and disability of patients. It is estimated that in Poland hypertension suffer from 24% to 50% people. In addition to medication to treat high blood pressure can also be used balneothera-py, both peloidotherapy and baths in the mineral waters. They both have the effect of short-term and long-term as the blood pressure.

Keywords: hypertension, peloidoterapia, baths in the mineral waters

Pobierz pełną treść arty­kułu: Zabiegi balneoterapii u pacjentów z nadciśnieniem tętniczym. (PDF)

 

 

Człowiek niepełnosprawny w mediach w opinii dziennikarzy i fizjoterapeutów
Monika Popławska, Krzysztof Marczewski

Streszczenie Nie jest przedmiotem kontrowersji, że środki masowego przekazu- radio, telewizja, Internet, prasa, książka wywierają na nas wielki wpływ, spełniając rolę „kantow-skich” okularów przez które patrzymy na świat. Niepełnosprawności, do niedawna jeszcze traktowanej stereotypowo i hermetycznie media poświęcają coraz więcej uwagi. Wizerunek osób niepełnosprawnych ulega ciągłym zmianom, pozostając kształtowanym przez środowiska osób wykwalifikowanych i wyspecjalizowanych. Wobec tego istotne wydawało się zbadanie i porównanie opinii fizjoterapeutów i dziennikarzy na ten temat, w tym również dziennikarzy niepełnosprawnych. Celem pracy było poznanie opinii dziennikarzy i fizjoterapeutów na temat postrzegania wizerunku osoby niepełnosprawnej w środkach masowego przekazu.

Słowa kluczowe: niepełnosprawność, osoba niepełnosprawna, wizerunek medialny, fizjoterapia, dziennikarz, media

Abstract It isn’t a subject of controversy that the media- radio, television, Internet, newspapers, books, have a great impact on us, fulfilling the role of the „Kantian” glasses through which we view the world. Disability, until recently treated stereotypically and hermetically media devote more attention. The image of disabled people is constantly changing, being shaped by the environment of skilled and specialized. Therefore it seemed important to examine and compare the opinions of physiotherapists and journalists on the subject, including journalists with disabilities. The aim of this study was to identify the opinions of journalists and physical therapists on the perception of the image of a disabled person in the media.

Keywords: disability, disabled person, image media, physiotherapy, journalist, media

Pobierz pełną treść arty­kułu: Człowiek niepełnosprawny w mediach w opinii dziennikarzy … (PDF)

 

 

Ocena aktywności fizycznej w badaniach podmiotowych
Elżbieta Rutkowska

Streszczenie Aktywność fizyczna to ważny element zdrowego stylu życia. Prawidłowy trening fizyczny kształtuje wiele funkcji organizmu. ćwiczenia fizyczne powinny być wykonywane: systematycznie (2-3 razy tygodniowo) przez minimum 15 minut, powodować wzrost tętna do 130-150 uderzeń i aktywizować mięśnie odmienne od tych, które używane są w czynnościach rutynowych. Ocena aktywności fizycznej to ważny element badania podmiotowego. Pozwala ocenić zaniedbania w tym elemencie stylu życia – a następnie planować skuteczną i precyzyjną edukację zdrowotną. W pracy -na podstawie przeglądu piśmiennictwa — zaprezentowano warunki pro-zdrowotnego treningu fizycznego i omówiono zasady konstrukcji wywiadu dotyczącego aktywności fizycznej. Standaryzowany wywiad pozwala na porównanie zachowań osoby w pewnych odstępach czasowych – co może być wykorzystane do oceny skuteczności edukacji zdrowotnej. Pozwala też na wykrycie związku wielu chorób z jakością i ilością zwyczajowej aktywności fizycznej. Badania podmiotowe aktywności fizycznej mogą istotnie uzupełniać lub uzasadniać obiektywne wyniki badań klinicznych.

Słowa kluczowe: aktywność fizyczna, badanie podmiotowe, edukacja zdrowotna

 

ASSESSMENT OF PHYSICAL ACTIVITY IN THE SUBJECTIVE EXAMINATION

Abstract Physical activity is an important part of a healthy lifestyle. Proper physical training shapes the body’s many functions. Exercise should be done: he regularly (2-3 times per week) for at least 15 minutes, cause an increase in heart rate to 130-150 beats and activate the muscles different from those which are used in routine activities. Assessment of physical activity is an important element of the subjective examination. Allows to evaluate this element in the lifestyle -and then plan an effective and accurate health education. The article presents the principles of training for health conditions (by revives papers) and discusses the principles of construction of the interview on physical activity. Standardized interview allows you to compare the behavior of people at certain intervals — which can be used to assess the effectiveness of health education. It also allows for the detection of many diseases, therefore the quality and quantity of usual physical activity. Research subjective of physical activity can significantly supplement or translate the objective results of clinical trials.

Keywords: physical activity, subjective testing, health education

Pobierz pełną treść arty­kułu: Ocena aktywności fizycznej w badaniach podmiotowych (PDF)

 

 

Porównanie wiedzy kobiet po 40 roku życia i studentek fizjoterapii na temat osteoporozy
Aleksandra Ochota, Małgorzata Mroczek

Streszczenie Celem pracy było porównanie wiedzy oraz zachowań prozdrowotnych kobiet po 40 roku życia oraz studentek fizjoterapii na temat osteoporozy. Badana grupa charakteryzuje się wysoką znajomością czynników wpływających na osteoporozę oraz podstawowych objawów. Kobiety po 40 roku życia częściej mają problemy z wymienieniem objawów choroby, niż studentki. Należy zwiększyć działania edukacyjne w zakresie objawów oraz profilaktyki osteoporozy, a także promocji aktywności ruchowej.

Słowa kluczowe: osteoporoza, czynniki ryzyka, aktywność fizyczna, edukacja prozdrowotna

 

COMPARE TO KNOWLEDGE OF WOMEN OVER 40 YEARS OLD AND THE PHYSIOTHERAPY STUDENTS ON OSTEOPOROSIS

Abstract The aim of this study was to compare the knowledge and health-seeking behaviour of women over 40 years old and the physiotherapy students on osteoporosis. The study group is characterized by high knowledge of the factors affecting osteoporosis and the basic symptoms. Women over the age of 40 more often have problems with mention of the symptoms than students. We should increase the educational activities in symptoms and prevention of osteoporosis as well as the promotion of physical activity.

Key words: osteoporosis, risk factors, physical activity, health education

Pobierz pełną treść arty­kułu: Porównanie wiedzy kobiet po 40 roku życia i studentek … (PDF)

 

 

Ochrona osób niepełnosprawnych w Polsce. Stan i perspektywy
Edward Przychodaj

Streszczenie Tematem artykułu jest sytuacja osób niepełnosprawnych w Polsce, ze szczególnym uwzględnieniem jej aspektów prawnych i finansowych oraz zatrudnienia. Analiza koncentruje się na stanie obecnym, aczkolwiek wybrane elementy położenia społecznego tej szczególnej grupy społecznej ukazane są z perspektywy historycznej; przeszłości, teraźniejszości i przyszłości. Integralnym wątkiem rozważań są również odniesienia do uregulowań w tej sprawie stosowanych w Unii Europejskiej. Dzięki takiemu podejściu możliwe było ukazanie tendencji i podstawowych uwarunkowań w tej dziedzinie oraz względnie kompleksowa ocena systemu ochrony osób niepełnosprawnych. Treścią publikacji są jedynie niektóre, ale — w przekonaniu autora – najważniejsze problemy środowiska społecznego niepełnosprawnych. Ich identyfikacja nie była zadaniem łatwym, ze względu na wielość, różnorodność i zmienność w czasie danych charakteryzujących sytuację osób niepełnosprawnych. Przedmiotem dalszego zainteresowania staną się także, równie istotne, kwestie związane z jej rehabilitacją społeczną i zawodową, a także prewencją w tym zakresie.

Słowa kluczowe: osoby niepełnosprawne, konwencja praw osób niepełnosprawnych, uprawnienia osób niepełnosprawnych, zatrudnienie niepełnosprawnych, zakłady pracy chronionej, otwarty rynek pracy, rehabilitacja społeczna i zawodowa niepełnosprawnych, zintegrowana polityka społeczna Unii Europejskiej, pomoc społeczna, edukacja a integracja społeczna

 

PROTECTION OF PERSONS WITH DISABILITIES IN POLAND. PRESENT CONDITION AND PROSPECTS

Abstract The paper presents the situation of persons with disabilities in Poland with special emphasis on.its legal, financial and employment aspects. The analysis focuses on the present condition but certain elements of the social situation of that particular group of people are described from the historical perspective, from the perspective of the past, present and future. References to legal regulations of these problems applied in the European Union also constitute the integral thread of the considerations shown in the paper. That approach enabled the presentation of tendencies and basic circumstances in the field as well as the presentation of the relatively complex evaluation of the protection of rights of the disabled. The paper discusses only some problems of the social environment of the disabled, but from the point of view of the author the most important ones. Their recognition was not an easy task due to multiplicity, diversity and variability with time of data characterizing the situation of the persons with disabilities. Equally important issues connected with their social and professional rehabilitation as well as prevention are also to be the subject of further interest.

Key words: persons with disabilities, Convention on the Rights of Persons with Disabilities, rights of persons with disabilities, employment of the disabled, sheltered workshop, open labour market, social and professional rehabilitation of the disabled, integrated social policy of the European Union, social assistance, education and social integration

Pobierz pełną treść arty­kułu: Ochrona osób niepełnosprawnych w Polsce (PDF)

 

 

Wykorzystanie czasu wolnego osób niepełnosprawnych z obszarów wiejskich województwa lubelskiego
Józef Bergier, Dorota Tomczyszyn, Wiesław Romanowicz

Streszczenie: Celem artykułu będzie określenie sposobu wykorzystania czasu wolnego przez osoby niepełnosprawne zamieszkałe na obszarach wiejskich województwa lubelskiego. Podstawową metodą zbierania materiału badawczego był sondaż diagnostyczny, w ramach którego zastosowano kwestionariusz autorskiej ankiety. Badania przeprowadzono w 2010 roku. Prezentowany materiał odnosi się do grupy badawczej, złożonej z 800 osób z niepełnosprawnością zamieszkujących tereny wiejskie województwa lubelskiego. Okazało się, że osoby niepełnosprawne mają 5–6 godzin czasu wolnego dziennie, w tym kobiety mają go więcej w dni powszednie, zaś mężczyźni więcej w dni świąteczne. Wśród aktywnych form czasu wolnego zarówno kobiety jak i mężczyźni preferują spacery i uprawianie różnych form sportowo-rekreacyjnych. Bierny odpoczynek to w obu grupach słuchanie muzyki, oglądanie tv i korzystanie z komputera i internetu. Formy sportowo rekreacyjne popularne zarówno wśród mężczyzn jak i kobiet to m.in. spacery, jazda rowerem i gimnastyka usprawniająca.

Słowa kluczowe: czas wolny, formy wypoczynku, niepełnosprawni, obszary wiejskie

 

LEISURE ACTIVITIES OF DISABLED PEOPLE IN RURAL AREAS OF THE LUBLIN PROVINCE

Abstract: The purpose of this article is to determine how disabled people living in rural areas spend their leisure time. The basic method of gathering research material was diagnostic survey, in which the author’s questionnaire was used. The study was conducted in 2010. The material presented relates to the research group, made up of 800 people with disabilities living in rural areas of the Lublin province. It turned out that disabled people have 5–6 hours of leisure time a day, with women having more free time on weekdays, and men having more free time on holidays. Among the active forms of leisure both men and women prefer walking and practicing various forms of sport and recreation. Passive rest in both groups means listening to music, watching TV and using the computer and the Internet. Sports and recreation forms popular among both men and women include walking, cycling and gymnastics.

Keywords: free time, forms of leisure, people with disabilities, rural areas

Pobierz pełną treść arty­kułu: Wykorzystanie czasu wolnego osób niepełnosprawnych … (PDF)