Rok wydania: 2008

Pełna wersja online dostępna jest na platformie:
e-Publikacje Nauki Polskiej – przejdź »

WSTĘP

Ten X tom Zamojskich Studiów i Materiałów stanowi dorobek Międzynarodowej Polsko-Ukraińskiej Konferencji Naukowej: „Kształcenie pedagogów na studiach wyższych w Polsce i na Ukrainie w świetle wymogów procesu Bolońskiego”, zorganizowanej w październiku 2008 roku przez Katedrę Pedagogiki Wyższej Szkoły Zarządzania i Administracji w Zamościu.

Opisane zostały tu między innymi zagadnienia związane ze standardami edukacyjnymi oraz rozwiązaniami programowymi i organizacyjnymi reprezentowanymi przez dwie uczelnie: Wyższą Szkołę Zarządzania i Administracji w Zamościu oraz Narodowy Uniwersytet Wołyński im. Lesi Ukrainki w Łucku. Specjalnością Katedry Pedagogiki uczelni zamojskiej jest profilaktyka społeczna i resocjalizacja, natomiast uczelnia w Łucku kształci studentów o specjalności pedagogika społeczna. Uczestnicy konferencji wskazywali na wiele istotnych problemów związanych z kształceniem przyszłych pedagogów, nawiązywali do zagadnień przygotowania zawodowego nauczycieli oraz pracowników socjalnych w dzisiejszej dobie, jak również w ujęciu historycznym. Opisywali związek pedagogiki z psychologią i filozofią oraz wskazywali na jej naukowy charakter, zwracali uwagę na aktualne problemy pedagogiczne mające związek z wychowaniem i kształceniem młodzieży w krajach współczesnej Europy. Istotnym aspektem obrad była wzajemna wymiana doświadczeń naukowych.

Prezentowany tom składa się z trzech rozdziałów. Pierwszy to: „Aktualne problemy kształcenia pedagogów w Polsce, w teorii i praktyce”. Opisano tu zagadnienia istotne dla procesu kształcenia pedagogów, będące w kręgu zainteresowań naukowych pracowników Katedry Pedagogiki WSZiA w Zamościu. Drugi rozdział stanowi: „Problematyka kształcenia pedagogów społecznych na Ukrainie”. Omawia się tu na przykład takie zagadnienia jak: tworzenie systemu kształcenia pedagogów społecznych na Ukrainie, partnerstwo szkół wyższych i organizacji pozarządowych w kształceniu i podnoszeniu kwalifikacji pracowników socjalnych, czy też interaktywne technologie kształcenia pedagogów społecznych. W rozdziale trzecim zaprezentowano doniesienia naukowe studentów Wyższej Szkoły Zarządzania i Administracji na temat: „Wolontariat studencki w teorii i  praktyce”. Zostały w nim przedstawione zagadnienia związane z historią wolontariatu w Polsce, opisano uwarunkowania prawne dotyczące pracy wolontarystycznej – w tym podano aktualne akty prawne, jak również zwrócono uwagę na znaczenie wolontariatu w życiu społecznym. Dla młodego człowieka praca w wolontariacie może okazać się doskonałym sposobem do odnalezienia własnej tożsamości oraz do wypróbowania swoich sił w różnych sytuacjach życiowych. Studenci pracujący jako wolontariusze wykorzystują w praktyczny sposób wiedzę zdobytą podczas zajęć na uczelni. Taka praca rozwija umiejętności młodych pedagogów  i co najważniejsze uwrażliwia na potrzeby drugiego człowieka.

Zespół redakcyjny składa podziękowania wszystkim Uczestnikom konferencji – Autorom referatów, które składają się na tę pedagogiczną publikację.

dr Janusz Skwarek

ROZDZIAŁ I Aktualne problemy kształcenia pedagogów w Polsce, w teorii i praktyce

Dorota Turska

Moc nauczycielskich oczekiwań

Artykuł prezentuje sztandarowy eksperyment w psychologii edukacyjnej, ukazujący wpływ oczekiwań nauczycieli co do ucznia na rzeczywiste osiągnięcia wychowanka. Przedstawia mechanizm przekształcania się oczekiwań w zjawisko samosprawdzającej się przepowiedni w edukacji (efekt Pigmaliona i efekt Golema). Ukazuje rolę czynników pośredniczących w tym mechanizmie: właściwości nauczyciela, właściwości ucznia oraz pewnych zmiennych sytuacyjnych. Zawiera sugestie co do praktyki pedagogicznej.

Słowa kluczowe: mechanizm samosprawdzających się przepowiedni w edukacji, efekt Pigmaliona, efekt Golema, koncepcja „czterech czynników”.

The Power of Teachers’ Expectations

This article presents a flagship experiment in educational psychology, showing the influence of the teachers’ expectations with regard to a student on his actual performance. It shows the mechanism of transformation of expectations into the phenomenon of a self-fulfilling prophesy (the Pygmalion effect and the Golem effect). It shows the role of intermediary factors in this mechanism: the qualities of the teacher, the qualities of the student, and certain situational variables. The article provides some suggestions on the teaching practice.

Key words: mechanism of self-fulfilling prophecy in education, the Pygmalion effect, the Golem effect, the concept of “four factors”

Piotr Mazur

Naukowy charakter pedagogiki

W artykule zostały przedstawione początki i rozwój pedagogiki jako dyscypliny naukowej. Pedagogika jest nauką zajmującą się wychowaniem człowieka i należy do nauk humanistycznych. Pedagogika zajmuje się całą dziedziną integralnego wychowania człowieka – obejmuje sferą fizyczną, intelektualną, społeczną, jak i duchową. Określa ona cele, treści, metody, środki i formy realizacji procesów wychowawczych. Przedstawiony został związek pedagogiki z naukami, które są z nią zintegrowane oraz miejsce jej w systemie nauk.

Słowa kluczowe: nauka, pedagogika, pedagogia, klasyfikacja nauk

The Scientific Character of Pedagogy

The article presents the beginning and development of pedagogy as a study. Pedagogy is a study whose concern is the education of a man, and it belongs to humanistic disciplines. Pedagogy is concerned with the whole area of integral education of the man – it comprises the physical, intellectual, social and spiritual spheres. The article shows the connection between pedagogy and other sciences, with which it is integrated, as well as the place of pedagogy in the system of sciences.

Key words: science, pedagogy, methods and means of pedagogy, classification of sciences

Jerzy Potoczny

Nauczyciel edukacji dorosłych w przeszłości i współcześnie

Autor w niniejszym artykule przedstawił ważny problem  andragogiczny z zakresu potrzeby kształcenia i doskonalenia, funkcji i zadań nauczycieli edukacji dorosłych. Odwołał się do historii i tradycji, wskazał na trwałe wartości, które przetrwały próbę czasu, ale równocześnie zasygnalizował jakie należy podjąć działania  w tym względzie dla dobra współczesnej edukacji dorosłych.

Słowa kluczowe: andragogika, kształcenie dorosłych , nauczyciel edukacji dorosłych

Teacher in Adult Education in the Past and at Present

In this article the author presents an important problem within andragogy concerning the need of education and development and the function and tasks of teachers in adult education. He refers to history and tradition, points out to constant values which have been able to stay through time, and at the same time, he suggests what activities must be undertaken with regard to the issue, considering the good of contemporary adult education.

Key words: andragogy, adult education, teacher in adult education

Marek Blaszke

Znaczenie filozofii dla pedagogiki ­w perspektywie wieku Oświecenia

Prezentowany artykuł dotyczy poglądów znanych filozofów i etyków takich jak: Montaigne, Locke, Rousseau, Mandeville, Hume, Kant oraz przedstawicieli fizjokratyzmu, które wpłynęły na teorię i praktykę pedagogiczną, a w szczególności na edukację i  wychowanie dzieci i młodzieży. Warto zauważyć, że pedagogika jest nauką, która jest pomocna w kształtowaniu sylwetki człowieka i obywatela, który w sposób świadomy, a częścio­wo nawykowy, będzie realizował uznawane przez siebie wartości. Dzięki zabiegom pedagogiczno-edukacyjnym wchodzimy nierzadko w świat ideologii, a również polityki, dlatego interesujące wydają się opinie i poglądy filozofów, dotyczące sfery wychowania człowieka. Zachodzi więc korelacja pomiędzy dyscyplinami wiedzy jakimi są filozofia i pedagogika.

Słowa kluczowe: wychowanie, kształcenie, poglądy filozofów

The Significance of Philosophy for Pedagogy in view of the Enlightenment Period

This article is concerned with the views of well-known philosophers and ethicists, such as: Montaigne, Locke, Rousseau, Mandeville, Hume, Kant, and representatives of physiocratism, which influenced the educational theory and practice, and in particular the education and upbringing of children and young people. It must be noted that pedagogy is a study which supports shaping the character of a man and citizen, who, consciously, and partly habitually, shall implement the values he recognizes. Thanks to the pedagogical and educational efforts, we often enter the world of ideology, as well as politics. Thus, opinions and views of philosophers with regard to the sphere of educating of a man seem so interesting. There is a correlation between such disciplines of knowledge as philosophy and pedagogy.

Key words: upbringing, education, philosophers’ views

Magdalena Wierzańska

Proces kształcenia pedagogów społecznych wobec wyzwań XXI wieku

Współczesność naznaczona jest wieloma wyzwaniami, wobec których stają jednostki wszystkich grup społecznych bez względu na narodowość, kulturę czy zasobność. Człowiek otoczony jest wachlarzem pokus zachwalających, co rusz to nowe artykuły użytku codziennego, zniewalających nadmiarem dóbr i ofert powodujących zakłócenie hierarchii naszych potrzeb. Dynamiczne zmiany wynikające z rozwoju cywilizacji są źródłem powstawania nowych objawów nieprzystosowania społecznego co niesie ze sobą potrzebę uskuteczniania i rozwijania metod oraz form pracy psychopedagogicznej, oraz nowych form kształcenia kompetencji zawodowych pedagoga społecznego. A zatem wnioskujemy, że  proces kształcenia studenta jest determinowany i podyktowany aktualnymi potrzebami środowiska. Jak zatem kształcić aktywnych i  kreatywnych pedagogów społecznych?  Bazując na doświadczeniach minionych epok należy stwierdzić, że powinno się tak nauczać studentów aby:

  • ROZUMIELI  A  NIE  RECYTOWALI STUDIOWANE TREŚCI,
  • DZIAŁALI  A  NIE TYLKO OBSERWOWALI,
  • TWORZYLI A NIE POWIELALI.

Słowa kluczowe: kształcenie pedagogów społecznych, proces nauczania, wychowanie

The Process of Social Educator Training in view of the Challenges of the 21st Century

The contemporary world is full of challenges which members of all social groups have to face, regardless of their nationality, culture or wealth. The human being is surrounded by a great range of temptations, by new articles of everyday use, an overwhelming excess of goods and offers, which creates a disruption in the hierarchy of our needs. The dynamic changes brought about by the development of the civilisation give rise to new symptoms of social inability to adapt. Thus, we must improve and develop methods and forms of psycho-pedagogic work, and create new forms of excelling the professional qualifications of a social educator. Therefore, we conclude that the process of educating a student is determined and led by the current needs. How to train active and creative social educators, then? Drawing on the experience of past generations, it must be stated that students should be taught so that they were able to:

  • UNDERSTAND, AND NOT TO RECITE THE STUDIED MATERIAL,
  • ACT, AND NOT ONLY TO OBSERVE,
  • CREATE, AND NOT TO COPY.

Key words: social educator training, teaching process, upbringing

Janusz Skwarek

Zjawisko analfabetyzmu dorosłych we współczesnym świecie

Jednym z interesujących i  wieloaspektowych problemów związanych z rozwojem współczesnej kultury jest stopień alfabetyzacji osób dorosłych, czyli poziom przyswojenia przez ludzi umiejętności czytania, pisania oraz liczenia.
Powyższy artykuł dotyczy problematyki związanej  z występowaniem analfabetyzmu, który można zaobserwować we współczesnych społeczeństwach. Omawiane są w nim zagadnienia  an alfabetyzmu wtórnego oraz funkcjonalnego, dotyczącego trudności rozumienia i wykorzystania informacji pisanych oraz prezentacji graficznych. Warto również zwrócić uwagę na  analfabetyzm matematyczny, który czyni ludzi niezdolnymi do wykonywania prostych obliczeń potrzebnych w  codziennym życiu, czy też analfabetyzm kulturowy, który dotyczy wielorakich związków zachodzących pomiędzy kulturą i naturą człowieka.  Wobec tego zjawisko analfabetyzmu dorosłych staje się istotnym zagadnieniem dla badań naukowych w zakresie andragogiki.

Słowa kluczowe: analfabetyzm zupełny, analfabetyzm wtórny, analfabetyzm funkcjonalny, analfabetyzm matematyczny, analfabetyzm kulturowy, edukacja dorosłych

The Phenomenon of Adult Illiteracy in the Contemporary World

One of many interesting and multifaceted problems connected with the development of contemporary culture is the literacy level among adults, i.e. the level of assimilated ability to read, write and count.

The above article is concerned with the problem of illiteracy, which can be observed in contemporary societies. The article concentrates on the issue of secondary and functional illiteracy, which means difficulty in understanding and applying written information and graphic representations. Attention should also be drawn to mathematical illiteracy, which makes people unable to do simple calculations, necessary in everyday life, or cultural illiteracy, which concerns various relations between culture and the human nature. In view of that, the phenomenon of adult illiteracy is becoming a significant issue for research within andragogy.

Key words: complete illiteracy, secondary illiteracy, functional illiteracy, mathematical illiteracy, cultural illiteracy, adult education

Czesław Galek

Edukacja ekologiczna młodzieży

Jednym z ujemnych skutków rozwoju cywilizacji technicznej jest zanieczyszczenie środowiska naturalnego, co ma ujemny wpływ nie na rośliny i zwierzęta oraz na stronę fizyczną jak i psychiczną człowieka.  Kryzys ekologiczny wymiar etyczny, ponieważ jego sprawcą jest człowiek, który dążąc do komfortu życia nie zawsze liczy się z przyrodą, której jest nieodłączną częścią. Stąd odpowiednie jego wychowanie jest warunkiem zapobieżenia katastrofie ekologicznej na jeszcze większą skalę. W budzeniu większej świadomości ekologicznej wśród młodzieży służy przedmiot „Edukacja ekologiczna”, który jest wykładany w uczelniach pedagogicznych w Polsce. W Wyższej Szkole Zarządzania i Administracji w Zamościu przed tym przedmiotem postawiono takie cele jak: ukazanie słuchaczom związku i wzajemnych powiązań człowieka ze środowiskiem, zaznajomienie ich z istotą współczesnego kryzysu ekologicznego i etycznej odpowiedzialności człowieka za stan środowiska naturalnego oraz zachętę ich do kształtowania społeczeństwa proekologicznego i  ustawicznej edukacji ekologicznej. Wykładom towarzyszą ćwiczenia prowadzone przez specjalistów w ochronie przyrody, którzy w sposób praktyczny ukazują studentom jak powinna wyglądać troska o środowisko w którym żyją. Ukazywane są także praktyczne metody i formy edukacji ekologicznej, które mogą być stosowane w pracy dziećmi i młodzieżą szkolną.

Słowa kluczowe: ekologia, edukacja, kryzys ekologiczny

Ecological Education of the Youth

One of the negative effects of the development of the technical civilisation is the natural environment pollution, which has a negative impact not only on animals and plants but also on the physical and psychological side of the man. The ecological crisis has an ethical dimension, because it has been brought about by the human who, in his strive to lead a more comfortable life, does not always take nature into consideration, of which he is part. Therefore, his appropriate upbringing is a prerequisite for the prevention of an ecological catastrophe on an even larger scale. The objective of the course „Ecological Education”, which is lectured in higher education institutions of pedagogy in Poland, is to contribute to a greater ecological awareness among young people. In the Higher School of Management and Administration in Zamość, the course aims to show the students the relation and mutual ties between the human being and the environment, acquaint the students with the essence of the contemporary ecological crisis and the ethical responsibility of the man for the state of the natural environment, and encourage them to shape a pro-ecological society and constant ecological education. The lectures are complemented with classes conducted by specialists in nature conservation, who, in a practical way, show the students how to take care of the environment in which they live. Practical methods and forms of ecological education are shown, which can be applied to work with children and students.

Key words: ecology, education, ecological crisis

Bernard Panasiuk

Awans zawodowy nauczycieli

Od czasu wprowadzenia systemu awansu zawodowego nauczycieli, do chwili obecnej, trwają ożywione dyskusje oceniające celowość jego wprowadzenia, procedury postępowania, a przede wszystkim wpływ na pracę nauczycieli przekładającą się w konsekwencji na jakość pracy szkoły. Ocena tak różnorodnego i rozległego problemu, jakim jest wspomniany system awansu, jest sprawą trudną i złożoną. W dalszej części przybliżono system awansu zawodowego nauczycieli w kontekście wprowadzanych zmian oraz zasygnalizowano kilka uwag, które po głębszych analizach mogłyby, chociaż w niewielkim stopniu, wspomniany proces usprawnić.

Słowa kluczowe: reforma systemu edukacji, awans zawodowy nauczycieli, kształcenie nauczycieli

The System of Professional Promotion of Teachers

Since the system of professional promotion of teachers was introduced there have been many agitated discussions assessing the purposefulness of its introduction, the procedure, and above all the impact on the teachers’ work, and, consequently, the influence on the quality of school activity. Assessing such a varied and extensive problem is a difficult and complex matter. The remaining part of the article shows the system of professional promotion of teachers in the context of introduced changes. Some issues are mentioned, which after a deeper analysis, could, at least to a slight degree, facilitate the process.

Key words: reform of the system of education, system of professional promotion of teachers, teacher education

Ronald E. Craig Jr.

Demokracja i wolność a edukacja

W społeczności akademickiej nadal prowadzone są dyskusje, czy cel edukacji w rozumieniu Procesu Bolońskiego jest wystarczający, aby uskutecznić znaczącą transformację jednostki w zaangażowanego i aktywnego członka społeczeństwa demokratycznego. Termin „kształcenie przez całe życie” jest pustą frazą, i nie ma wartości autorytatywnej, jaką powinien posiadać w takim dokumencie. Jesteśmy na skraju rewolucji społecznej w  dziedzinie edukacji, która z pewnością ponownie pobudziłaby do działania siłę naszej kultury na świecie. Reforma musi jednak rozpocząć się od pedagoga, przenosząc wagę uczenia się na ucznia, z dala od środków i metod. Pedagog staje się mentorem, który wkracza w ten proces, przekształcając nawet testowanie zgodnie z propozycjami Wygotskiego, poprzez stosowanie „strefy najbliższego rozwoju” w doświadczeniu edukacyjnym i testowanie realistycznej kompetencji w  kontekście. Klasa szkolna staje się lokalizacją elastycznego protokołu, mając jednocześnie umocowanie jako jednostka edukacyjna dla duszy ucznia.

Democracy and Freedom Modeled in Education

It is still debated in the academic community whether the goal of education as stated in the Bologna Process is sufficient to effect significant transformation of the individual into a fully engaged and participative person in a democratic society. The term Lifelong Learning is a hollow phrase that lacks the definitive value it should possess in such a document. We stand on the brink of a social revolution in field of Education that would certainly re-energize our culture’s power in the world at large. Reformation must begin, however, with the educator, shifting the importance of learning to the learner and away from the materials and methods. The educator becomes a mentor that enters into the process, transforming even testing by Vygotsky’s suggestions through application of the Zone of Proximal Development into an educational experience and a testing of realistic competence in context. The classroom becomes a location of flexible protocol, while being empowered as an educational facility for the soul of the learner.

ROZDZIAŁ II Problematyka kształcenia pedagogów społecznych na Ukrainie

Petro Husak

Kształcenie pedagogów społecznych na studiach wyższych w Polsce i na Ukrainie w świetle wymogów procesu Bolońskiego

Prezentowany artykuł dotyczy porównania systemów kształcenia studentów na kierunkach pedagogicznych w Polsce i na Ukrainie z uwzględnieniem wymogów określonych przez Proces Boloński. Autor posłużył się przykładem standardów edukacyjnych oraz rozwiązań programowych i  organizacyjnych reprezentowanych przez dwie uczelnie: Narodowy Uniwersytet Wołyński im. Lesi Ukrainki w Łucku i Wyższą Szkołę Zarządzania i Administracji w Zamościu. Specjalnością Katedry Pedagogiki uczelni w Łucku jest pedagogika społeczna, natomiast w uczelni zamojskiej kształci się studentów w specjalności profilaktyka społeczna i resocjalizacja. Autor dzieli się swoimi doświadczeniami zawodowymi uwzględniając fakt, że prowadzi zajęcia dydaktyczne w obu wymienionych uczelniach wyższych.

Słowa kluczowe: system edukacyjny, standardy kształcenia, Proces Boloński

Educator Training in Higher Education Institutions in Poland and in Ukraine in view of the Requirements of the Bologna Process

This article aims to compare the systems of student education in pedagogical studies in Poland and in Ukraine, acknowledging the requirements defined in the Bologna Process. The author uses an example of educational standards and programme and organisational solutions of two higher education institutions: the Lesya Ukrainka State University in Lutsk and the Higher School of Management and Administration in Zamość. The specialisation of the Chair of Pedagogy of the university in Lutsk is social pedagogy, whereas the Zamość school educates students in such specialisations as: social prevention and social rehabilitation. The author presents his professional experience, as he is conducting classes in both these higher education institutions.

Key words: educational system, teaching standards, Bologna Process

Łesia Martirosian, Lidia Gryciuk

Tworzenie systemu kształcenia pedagogów społecznych na Ukrainie

Artykuł dotyczy problemu tworzenia i rozwoju systemu kształcenia pedagogów społecznych na Ukrainie oraz historycznych warunków i przyczyn powstania zawodu jakim jest „pedagog społeczny”. Doświadczenia ukraińskich instytucji edukacyjnych lat 20 XX wieku oraz współczesne doświadczenia międzynarodowe są traktowane jako dwie części składowe tworzące nowoczesny system kształcenia zawodowego pedagogów społecznych. Przeprowadzono analizę retrospektywną procesu tworzenia  tej specjalności.

Zostały wyróżnione następujące etapy jej rozwoju: 1991-1996 – tworzenie wyższych katedr pedagogiki i pracy społecznej; 1997-2003 – przygotowanie  państwowego standardu branżowego pedagogiki społecznej; 2004-2005 – wprowadzenie państwowych standardów branżowych szkolenia pedagogów społecznych, 2005-2007 – rozpoczęto poszukiwania nowego podejścia do tworzenia systemu kształcenia zawodowych pedagogów społecznych w kontekście integracji z  europejską  przestrzenią edukacyjną.

Szczególną uwagę zwrócono na tworzenie podstawowych części składowych krajowego standardu branżowego jak np.: program kształcenia zawodowego czy też identyfikację obszarów zawodowego zatrudnienia wykształconych pracowników.

Na przykładzie Katedry Pedagogiki Społecznej Wołyńskiego Uniwersytetu Narodowego imienia Łesi Ukrainki w Łucku pokazano, w  jaki sposób odbywa się zastosowanie treści obowiązujących standardów nauczania w praktycznej realizacji.

Rozważono możliwości doskonalenia metod kształcenia, jak również wskazano na braki tkwiące w nowoczesnym systemie kształcenia pedagogów społecznych na Ukrainie, a tym samym kierunki  dalszego rozwoju specjalności.

Słowa kluczowe: państwowy standard branżowy, charakterystyka kwalifikacji edukacyjnych, program edukacyjny i zawodowy, poziom kwalifikacji, główne procesy społeczno-pedagogiczne, funkcje pedagoga społecznego, system kredytowo-modułowy procesu edukacyjnego.

Creating of a System of Social Educator Training in Ukraine

The article is concerned with the problem of creating and developing a system of social educators in Ukraine and the historical conditions and grounds for creating the profession of a social educator. The experience of the Ukrainian educational institutions of the twenties of the 20th century and the contemporary international experience are treated as two components creating the modern system of professional social educator training. A retrospective analysis has been carried out concerning the process of creating of this specialization.

The following stages of the development of the specialisation have been distinguished: 1991-1996 – creating higher education chairs of pedagogy and social work; 1997-2003 – preparing the national professional standard of social pedagogy; 2004-2005 – introducing the national professional standard of social pedagogy; 2005-2007 – seeking for a new approach for the creation of a system of training professional social educators in the context of integration with the European educational area.

Particular attention is drawn to the creation of basic components of the national professional standard, such as: the programme of professional education and the identification of areas of professional employment of qualified workers.

The Chair of Social Pedagogy of the Lesya Ukrainka State University in Lutsk exemplifies the process of application of the contents of binding teaching standards in practice.

An improvement of the teaching methods has been considered, some deficiencies in the modern system of training of social educators in Ukraine have been shown, as well as the directions of further development of the specialisation.

Key words: national professional standard, characteristics of educational qualifications, educational and professional programme, level of qualification, main social and pedagogic processes, functions of the social educator, credit-component system of the educational process

Eugenia Durmanienko

Specyfika „konfliktu kultury osobowości” pedagoga społecznego

Artykuł poświęcono aktualnemu problemowi współczesności – problemowi konfliktu kultury osobowości. Przedstawiono tu istotę pojęcia konfliktu kultury osobowości, jego strukturę, funkcje oraz proces formowania się.

W artykule analizuje się specyfikę konfliktu kultury osobowości pedagoga społecznego. Chodzi tu przede wszystkim o komunikatywność, jako o wewnętrzną cechę osobowości, która zawiera w sobie umiejętności komunikacji interpersonalnej, pokrewieństwo społeczne oraz emocje altruistyczne.

Słowa kluczowe: komunikatywność, osobowość, pedagog społeczny, „konflikt kultury osobowości”

The Specificity of the Personality Culture Conflict of a Social Educator

The article is concerned with a current contemporary problem – the problem of the conflict of personality culture. It presents the essence of the concept of the personality culture conflict, its structure, functions, and the process of forming.

This article analyses the specificity of the personality culture conflict of a social educator. However, it is mainly communicativeness as the inner personality trait which comprises interpersonal communication abilities, social affinity, and altruistic emotions.

Key words: communicativeness, personality, social pedagogue, “personality culture conflict”

Walerij Petrowycz

Partnerstwo szkół wyższych i organizacji pozarządowych w kształceniu i podnoszeniu kwalifikacji pracowników socjalnych

Na Ukrainie istnieje obecnie pilna potrzeba wsparcia informacyjno-metodycznego oraz pozyskania specjalistów, którzy będą angażować się w praktyczną pracę socjalną.

W tym zakresie duży potencjał posiadają Wyższe Instytucje Edukacyjne, wokół których skoncentrowana została naukowa kadra badawcza oraz pozarządowe organizacje społeczne, które reprezentują interesy różnych grup społecznych.

W prezentowanym artykule zwraca się uwagę na fakt, że proces doskonalenia poziomu kwalifikacji zawodowych pracowników socjalnych należy budować uwzględniając następujące zasady kształcenia: wiodącą rolę uczestnika w procesie jego szkolenia; wspólne działania; wykorzystanie różnych metod i technik aktywnego uczenia się; ewaluację wyników szkolenia.

Cechą proponowanego w  artykule podejścia do tej problematyki jest połączenie materiału teoretycznego z równoległym formowaniem umiejętności praktycznych w pracy edukacyjnej. Taka praca uwzględnia różne formy i metody szkolenia interaktywnego: mini-wykłady, pracę w grupach, treningi, gry, metodę indywidualnych przypadków, kursy mistrzowskie, okrągłe stoły.

Przedstawiono model kaskadowy szkolenia, obejmujący seminaria i treningi krajowe, regionalne i  lokalne, przeznaczone  dla specjalistów w  dziedzinie pracy socjalnej.

Szczególną uwagę zwrócono na konieczność podwyższania kwalifikacji specjalistów, pokazano przykłady aktualnych problemów leżących w zakresie obowiązków służbowych  pracowników socjalnych.

Praca ma również na celu zwrócenie uwagi na zagrożenia i trudności organizacyjne wynikające z  procesu szkolenia.

Słowa kluczowe: praca socjalna  w grupie, organizacje pozarządowe, profesjonalizm pracownika socjalnego, edukacja ustawiczna, podnoszenie kwalifikacji, trening

Partnership of Higher Education Institutions and Nongovernmental Organisations in Educating and Improving  the Qualifications of Social Workers

At present in Ukraine there is an urgent need for informational and methodological support and acquiring specialists who will be engaged in practical social work.
Higher Education Institutions have a great potential within this respect, because they concentrate research staff and nongovernmental social organizations, which represent interests of different social groups.

This article draws our attention to the fact that the process of improving of the level of professional qualifications of social workers should be constructed on the basis of the following teaching principles: the leading role of a learner in the teaching process, joint actions, using various methods and techniques of active learning, evaluating teaching results.

A characteristic feature of the approach to the problem put forward in the article is combining the theoretical material with the parallel shaping of practical skills in educational work. Such work acknowledges various forms and methods of interactive training: mini-lectures, group work, workshops, games, individual case method, master courses and round tables.

A cascade model of training is shown, which comprises seminars, national, regional and local trainings, aimed at social work specialists.
Special attention is drawn to the need of improving of the qualifications of specialists. There are also examples of current problems within the professional duties of social workers.

The aim of the article is also to draw attention to the organisational dangers and difficulties resulting from the teaching process.

Key words: social work in a group, nongovernmental organizations, social worker’s professionalism, continuing education, improving qualifications, training

Igor Ostapjowski

Interaktywne technologie kształcenia pedagogów społecznych

Współczesną, charakterystyczną cechą jest współistnienie tradycyjnego i innowacyjnego systemu edukacyjnego. Tradycyjny, pasywny model skoncentrowany jest na przekazywaniu wiedzy, umiejętności i kwalifikacji metodami słownymi, takimi jak np. wykład.

Innowacyjny system jawi się jako model aktywny, mający na celu realizację priorytetowych zadań nowoczesnego kształcenia zawodowego, który zawiera w sobie umiejętności takie jak:  uczenie się aby pracować, uczenie się aby współistnieć oraz uczenie się aby żyć. Jego podstawową cechą jest współdziałanie, dialog i rozmowa. Jest to kształcenie interaktywne, w którym proces edukacyjny odbywa się poprzez stałe i aktywne współdziałanie nauczyciela z uczniem.

Słowa kluczowe: system edukacyjny, kształcenie zawodowe, kształcenie interaktywne

Interactive Techniques in Social Educator Training

The co-existence of the traditional and innovative system of education is a contemporary characteristic feature. The traditional passive model is concentrated on the transmission of knowledge, skills and qualifications using oral methods, such as a lecture.

The innovative system is an active model, whose aim is the implementation of the priority tasks of modern professional education, which comprises such skills as: learning in order to work, learning in order to co-exist, and learning in order to live. Its basic features are: co-operation, dialogue and conversation. It is interactive teaching, in which the educational process continues through constant active co-operation between the teacher and the student.

Key words: educational system, professional education, interactive teaching

Wolnowa Lesia Mykołaiwna

Formowanie psychologicznej kultury pracowników sfery socjalnej

W prezentowanym artykule autor rozważa pojęcie „kultura psychologiczna specjalisty”, w tym także jego predyspozycji i poziomu profesjonalizmu, w powiązaniu z celowo zaplanowanym procesem tworzenia kultury zawodowej pracowników sfery socjalnej.

Autor analizuje różne podejścia do definicji kultury, której centralnym ogniwem jest człowiek jako podmiot rozwoju kulturalnego. W ramach tego podejścia  wyodrębnia się pojęcie kultury profesjonalnej jako projekcji kultury ogólnej, co jest widoczne w systemie jakości profesjonalnych działań. Oprócz tego, podkreśla się fakt wyłączności pojęcia kultury profesjonalnej dla wizerunku specjalisty. W związku z tym ten wizerunek profesjonalnego pracownika socjalnego rozpatruje się jako zbiorowy podmiot, którego składnikami są: kompetencje zawodowe, kultura psychologiczna, dane socjodemograficzne i fizyczne.

Większą uwagę zwrócono na kulturę psychologiczną, która tworzy się w całokształcie przekonań, przeżyć, refleksji o samym sobie,, a także wpływów psychologiczno-pedagogicznych. Ponadto, autor analizuje takie komponenty kultury psychologicznej jak: normy, wiedza, znaczenie, wartości oraz symbole w procesie formowania kultury psychologicznej  pedagoga społecznego.

Do kulturowo-psychologicznych przejawów zachowań, na które warto zwrócić uwagę przy formowaniu kultury psychologicznej specjalisty, autor zalicza: poznanie samego siebie; konstruktywne współistnienie z ludźmi; właściwą samokontrolę własnych emocji, czynów i myśli; umiejętne kierowanie własnym życiem; harmonijny samorozwój.

Na zakończenie teoretycznych rozważań autor stwierdza, iż w celu nadania pracownikom socjalnym właściwych kompetencji zawodowych należy już od momentu nauki na uczelni wyższej włączyć ich w proces kulturotwórczy oraz by zorientować ich na wartości humanistyczne. W tym przypadku poziom kultury psychologicznej można świadomie podwyższać przy pomocy specjalnie przygotowanych  programów rozwoju i samorozwoju.

Słowa kluczowe: definicja kultury, kultura psychologiczna, kompetencje zawodowe

Shaping of Social Workers’ Psychological Culture

In this article the author considers the concept of the “psychological culture of a specialist”, including his predispositions and the level of professionalism, in connection with the purposefully planned process of creating of the professional culture of social workers.

The author analyses various approaches to the definition of culture, whose central link is the human being as the subject of cultural development. Within this approach the concept of professional culture as the projection of general culture is distinguished, which is visible in the quality system of professional activity. Moreover, the exclusiveness of the concept of professional culture for the image of a specialist is underlined. Therefore, the image of a professional social worker is viewed as a collective subject whose components are: professional qualifications, psychological culture, and socio-demographical and physical data.

More attention is drawn to the psychological culture, which is created on the basis of the entirety of convictions, experience, self-reflection, as well as psychological and pedagogical influence. Moreover, the author analyses such components of psychological culture as: norms, knowledge, significance, value and symbols in the process of shaping of a social educator’s culture.

Among the cultural and psychological signs of behaviour, which should be considered when the psychological culture of a specialist is shaped, the author enumerates: getting to know oneself, constructive co-existence with other people, appropriate self-control of one’s own emotions, acts and thoughts, competent managing one’s own life, harmonious self-development.

At the end of his theoretical considerations, the author states that in order to supply social workers with appropriate professional qualifications, the students should be involved in the culture-creating process and focused on humanistic values. Therefore, the level of psychological culture can be consciously raised by means of specially prepared programmes of development and self-development.

Key words: definition of culture, psychological culture, professional qualifications

Petruk Wiktoria

Tworzenie kultury retorycznej studentów

W artykule przedstawiono jedno z priorytetowych zadań nowoczesnej edukacji wyższej – wychowanie osobowości z szerokim potencjałem twórczym, stabilnością moralną i  elastycznością, psychologicznie zdrowej, harmonijnej, połączonej z wysoką kulturą łączności z ludźmi. Analizowano treści związane z pojęciem „kultura retoryczna”. Po pierwsze -charakterystykę osobowości (w tym przypadku – studentów), gdzie kultura retoryczna jest wskazówką rozwoju duchowego, sformowanej wiedzy retorycznej, umiejętności i nawyków oraz zdolności i potrzeb dla działalności retorycznej. Po drugie – kategorię działalności, w której kultura retoryczna przyszłych absolwentów uczelni jest realizowana we wszystkich rodzajach aktywności zawodowej i przyczynia się do formowania stosunków wieloaspektowych: zapewnia własną wiedzę,  własny rozwój, własne wychowanie przez doświadczenie retoryczne  zdobyte przez ludzkość.

Wychowanie retoryczne oraz tożsamość kultury, dla przyszłego pedagoga społecznego w szczególności, opiera się na podstawowych zasadach pedagogiki, retoryki, psychologii i sztuki. Przeważająca większość nauczanych przedmiotów humanistycznych, obejmuje  potencjał retoryczny, który ma na celu wychowanie młodej osobowości. Każda z tych dyscyplin może i powinna wnieść wkład w tworzenie retorycznej kultury studenckiej.

Słowa kluczowe: kultura retoryczna, wychowanie retoryczne, kształcenie pedagogów społecznych

Creating of the Student Rhetorical Culture

This article presents one of the priority objectives of the contemporary higher education – educating a personality with an extensive creative potential, moral stability and flexibility, which is psychologically healthy, harmonious and connected with the high culture of connection with people. Matters associated with the concept of “rhetorical culture” are analysed: first of all, the characteristics of the personality (in this case the student’s personality), in which the rhetorical culture is an indicator of spiritual development, formed rhetorical knowledge, skills and habits, as well as abilities and needs for rhetoric activity; secondly, the category of activity, in which the rhetoric culture of future graduates is implemented in all kinds of professional activity, and contributes itself to the formation of multi-aspect relations: ensures own knowledge, own development and own education by the rhetoric experience gained by people.

The rhetoric education and culture identity, for a future social educator in particular, is based on the basic principles of pedagogy, rhetoric, psychology and art. The majority of taught humanistic subjects comprise a rhetoric potential, whose aim is to educate a young personality. Each of these disciplines can, and should, participate in creating the student rhetoric culture.

Key words: rhetoric culture, rhetoric education, social educator training

Andrzej Gusak

Subkultura aspołeczna środowiska jako czynnik wpływający na problemowe zachowania nastolatków

Powyższy artykuł prezentuje ocenę wartości wpływu środowiska społecznego na zachowania nastolatków. Szczególne znaczenie nadaje się wyjaśnieniu pojęcia „subkultura”: jego definicji, znaczenia w kształtowaniu społecznych zachowań niepełnoletniego, składnikom psychologicznym, pedagogicznym, prawnym. W artykule szczegółowo opisano wpływ społeczny subkultury świata przestępczego na osadzonych, koncentruje się tu uwagę na społecznym charakterze subkultury zakładu karnego na Ukrainie. Określono współzależność między podstawowymi wartościami subkultury w zakładzie karnym oraz przestępczymi zachowania nieletnich. Oprócz tego, wskazuje się na negatywny wpływ zamkniętego środowiska społecznego w zakładzie karnym, które oddala więźnia poza granice pozytywnych relacji społecznych. Nieuświadomienie przez nastolatka aspołeczności własnych działań powoduje kształtowanie u niego zachowań kryminogennych, które formują się w ciągu pewnego czasu jako stereotyp dynamiczny. Podstawowe zadanie wychowawcy, specjalisty w pracy z nastoletnim przestępcą to założenie stworzenia warunków, pozwalających uchronić niepełnoletniego od wpływu środowiska społecznego, nie niszcząc przy tym jego osobowości.

Słowa kluczowe: środowisko społeczne, subkultura, zachowania nastolatków

Asocial Environment Subculture as a Factor Influencing the Problematic Behaviour of Adolescents

The above article presents the assessment of the value of the social environment impact on the behaviour of adolescents. The article concentrates on the concept of subculture, its definition, importance in shaping od the social behavior of an adolescent, and its psychological, pedagogical and legal components. The article describes in detail the social influence of the criminal environment subculture on the detained. Attention is drawn to the social character of the subculture of penal institutions in Ukraine. The author defines the correlation between the main values of the subculture in penal institutions and the criminal behavior of adolescents. Moreover, he points out to the negative effect of a confined social environment of a penal institution, which isolates the detained from the positive social relations. The fact that an adolescent is not aware that his own activities are asocial brings about crime-related behaviour, which, over a certain period of time, creates a dynamic stereotype. The basic task of an educator, a specialist working with an adolescent criminal, is to create the conditions which could protect the adolescent from the influence of his social environment, and not spoiling his personality.

Key words: social environment, subculture, behviour of adolescents

Husak Ludmyla, Jatsyshyn Natalija

Środki multimedialny przy nauczaniu języka angielskego w szkole wyższej

Wykład, jako formę zajęć, przygotowuje się na podstawie metody informacyjno-monologicznej. Przewiduje ona systemowy i zwięzły przekaz słowny przygotowanego wcześniej tematu, prowadzony przez lektora. Badacze uważają, że jednym z niedociągnięć wykładu są słabe relacje zwrotne lektora i słuchaczy, co jest szczególnie istotne w trakcie nauki języka obcego.

Warto zwrócić uwagę na zabezpieczenie multimedialne w trakcie nauki języka obcego. Takie środki pozwalają realizować w pełni zasadę postrzegalności drogą demonstracji, nie tylko tekstu, ale również dźwięku, koloru i grafiki, które sprzyjają aktywizacji różnych receptorów odbiorczych u studentów oraz podwyższaniu poziomu zapamiętywania.

W prezentowanym artykule zostały przedstawione wszystkie warunki, jakie powinien spełnić nauczyciel wykorzystujący technikę multimedialną podczas zajęć.

Słowa kluczowe: wykład, techniki multimedialne, nauczyciel języka obcego

Multimedia Lecturing and Discussions in Teaching English in Higher Educational Establishments

Lecture as a form of class which is prepared using an informative and monologue method. It is based on the systematic and concise oral transfer of a topic prepared in advance, conducted by a lecturer. The researchers claim that one of the drawbacks of lecture is a poor interaction between the lecturer and the listeners, which is particularly important in foreign language teaching.

It must be pointed out that multimedia technology is very important in foreign language teaching. The use of multimedia allows for full implementation of the principle of perception by means of demonstration, not only of a text, but also sound, colour and graphics, which contributes to activating various receptors in students and facilitates remembering.

The article presents all the conditions which a teacher using the multimedia technique has to fulfill.

Key words: lecture, multimedia techniques, foreign language teacher

Anna Gusak

Kompetencja informacyjna jako składnik rozwoju osobowości w świetle wymagań procesu bolońskiego

W artykule rozpatruje się problem przejścia od kształcenia w zamkniętym środowisku do „sieci wiedzy” w otwartym środowisku edukacyjnym. Przedstawione są problemy modernizacji ogólnej oświaty, wywierające wpływ na proces kształtowania się kompetencji informacyjnych w świetle wymogów procesu Bolońskiego. Sformułowano wnioski dotyczące faktu, że podstawowym czynnikiem rozwoju kompetencji zawodowych współczesnego pracownika są jego kompetencje informacyjno-komunikacyjne.

Słowa kluczowe: kompetencje informacyjne, Proces Boloński, kształcenie dorosłych

Informational competences as components of person’s development according to the demands of Bologna process.

The article is concerned with the problem of transition from educating in a closed environment to a „network of knowledge” in an open educational environment. It presents the problems of a general modernization of education, influencing the process of shaping information skills in view of the requirements of the Bologna Process. The author draws conclusions concerning the fact that the basic factors in  the development of professional skills of the contemporary employee are his information and communication skills.

Key words: information skills, Bologna Process, adult education

ROZDZIAŁ III Wolontariat studencki w teorii i praktyce

Sylwia Radlińska

Wolontariat jako forma działalności społecznej

Prezentowany artykuł dotyczy problematyki wolontariatu, który jest rozumiany jako dobrowolna, bezpłatna i świadoma działalność na rzecz innych. Zostały w nim przedstawione zagadnienia związane z historią wolontariatu w Polsce, opisano uwarunkowania prawne dotyczące pracy wolontarystycznej – w  tym podano aktualne akty prawne, jak również zwrócono uwagę na znaczenie wolontariatu w życiu społecznym. Dla młodego człowieka praca w wolontariacie i wywiązywanie się z pewnych zobowiązań może okazać się doskonałym sposobem do odnalezienia własnej tożsamości oraz do wypróbowania się w różnych sytuacjach życiowych.

Słowa kluczowe: wolontariat, historia wolontariatu, praca wolontarystyczna

Volunteer Work as a Form of Social Activity

This article is concerned with the problem of volunteer work, which is understood as a voluntary, free of charge, and conscious activity performed for the benefit of other people. The article presents issues connected with the history of volunteer work in Poland and the legal basis of volunteer work, including valid acts of law. Attention is also drawn to the significance of volunteer work in social life. For a young man volunteering and carrying out certain commitments can be a perfect way of discovering his own identity and finding himself in various situations.

Key words: volunteer work, history of volunteer work, volunteering

Anna Szczerba

Wpływ działalności wolontarystycznej w Zakładzie Karnym na kształcenie praktycznych umiejętności pedagogicznych. Relacja z realizacji autorskiego programu oddziaływań resocjalizacyjnych

Głównym celem wolontariuszy pracujących z osadzonymi w Zakładzie Karnym jest  wsparcie psychiczne osadzonych i pobudzanie ich do aktywności ukierunkowanej na właściwe i bezkolizyjne funkcjonowanie w  społeczeństwie. Duży nacisk położony jest głównie na rozwijanie zainteresowań więźniów, naukę budowania prawidłowych relacji z innymi ludźmi oraz naukę pożytecznego wypełniania  czasu wolnego. W naszych działaniach wykorzystujemy kulturę jako środek resocjalizacji.  Kultura w tym przypadku pełni funkcję profilaktyczną, bo kontakt z nią zapobiega negatywnym skutkom długiej izolacji. Studenci pracujący jako wolontariusze w Zakładzie Karnym wykorzystują w  praktyczny sposób wiedzę zdobytą podczas zajęć na uczelni. Praca z osadzonymi rozwija umiejętności młodych pedagogów  i  co najważniejsze uwrażliwia na potrzeby innego człowieka.

Słowa kluczowe: wolontariat, resocjalizacja, kulturoterapia

The Impact of Volunteer Work in a Penal Institution on Shaping Practical Teaching Skills. Report on the implementation of an original programme of rehabilitation work of the Chair of Pedagogy of the Higher School of Management and Administration in Zamość

The main goal of volunteers working with persons detained in the Penal Institution is providing psychological support and activating them, so that they could learn how to properly function in a society. A great impact is put mainly on the development of interests of the detained, teaching them how to build good relations with other people and how to make a good use of free time. In our activities we use culture as the means of rehabilitation. Culture in this case has a preventive function, because having contact with culture prevents the negative effects of long isolation. Students working as volunteers in the Penal Institution can practically apply the knowledge they have gained during classes. By working with the detained young educators can develop their skills and, what is probably the most important, they become more sensitive to the needs of other people.

Key words: volunteer work, social rehabilitation, culture therapy

Elena Klaudel

Wspomaganie procesu kształcenia pedagogów w ramach działalności programu „Wolontariat Studencki”

Wielu młodych ludzi podejmuje się pracy wolontarystycznej, która może być realizowana w różnych formach. Jednym z przykładów może być program „Wolontariat Studencki”, który zrzesza ludzi poszukujących nowatorskich rozwiązań z zakresu pedagogiki. W ramach tego programu realizowane są przez studentów-wolontariuszy projekty, które umożliwiają im sprawdzenie, na ile skuteczna jest dana metoda oddziaływań pedagogicznych w odniesieniu do osób potrzebujących pomocy. Ponadto, taka forma aktywności stwarza wolontariuszom szanse na sprawdzenie własnych sil i  możliwości w różnych dziedzinach życia.

Słowa kluczowe: wolontariat, wychowanie, edukacja

Supporting the Process of Educator Training  within the „Student Volunteer Work” Programme

Many young people undertake volunteer work, which can take many forms. One example of such work can be the “Student Volunteer Work” programme, which is run by people seeking novel solutions within pedagogy. Within this programme, students-volunteers implement projects, and can check how effective a particular method of educational impact is with regard to persons who need help. Moreover, such a form of activity enables the volunteers to see how well they are doing and what their abilities are in many aspects of life.

Key words: volunteer work, upbringing, education

Ewelina Anigacz, Anita Winiarczyk

Resocjalizacja w instytucjach wychowawczych i w środowisku otwartym

Prezentowany artykuł przedstawia zagadnienia z dziedziny resocjalizacji takie jak: wychowanie resocjalizujące w ujęciu Stefana Kunowskiego, funkcjonowanie instytucji resocjalizacyjnych, działalność kurateli sądowych dla nieletnich, kuratorów sądowych sprawujących nadzór nad nieletnimi oraz ich obowiązki, funkcjonowanie kuratorskich ośrodków pracy z młodzieżą, ognisk wychowawczych, zakładów karnych itp.

Słowa kluczowe: resocjalizacja, wychowanie resocjalizujące, kuratele sądowe, zakłady karne, ośrodki wychowawcze

Social Rehabilitation in Educating Institutions and in the Open Environment

This article presents issues connected with social rehabilitation, such as: rehabilitating education according to Stefan Kunowski, rehabilitative institutions, the activity and duties of probation officers supervising adolescents, functioning of probational centres for young people, education centres, penal institutions, etc.

Key words: rehabilitation, rehabilitative education, probation, penal institutions, foster families