Rok wydania 2011

Zamojskie Studia i Materiały 1/2011

Pełna wersja online:
Zamojskie Studia i Materiały 1/2011 (PDF) pobierz »

Rozdział I.
Potrzeba edukacji permanentnej – wychowanie i kształcenie

Janusz Skwarek, Mieczysław Kowerski

Udział w kulturze a wykluczenie społeczne dzieci i młodzieży

Prezentowany artykuł dotyczy problematyki zagrożeń procesu wychowawczego w szkole, związanych z występowaniem zjawisk wykluczenia społecznego wśród dzieci i młodzieży. Zostały w nim przedstawione niektóre wyniki empirycznych badań przeprowadzonych wśród młodzieży gimnazjalnej zamojskich szkół, jak również ich analiza oraz możliwe rozwiązania rozważanych problemów, w odniesieniu do aktywności w życiu kulturalnym uczniów.

W celu oceny zjawiska wykluczenia społecznego stworzono specjalny „indeks odporności na wykluczenie społeczne ucznia”. Określono także trzy indeksy uczestnictwa ucznia w życiu kulturalnym: „indeks biernego uczestnictwa w życiu kulturalnym”, „indeks czynnego uczestnictwa w życiu kulturalnym” oraz „indeks twórczego uczestnictwa w życiu kulturalnym”. Przedstawiono  również wyniki estymacji modeli regresji indeksu odporności na wykluczenia społeczne ucznia względem indeksów uczestnictwa ucznia w kulturze oraz innych zmiennych kontrolnych.

Słowa kluczowe: wykluczenie społeczne, wychowanie, kultura, indeks odporności na wykluczenie społeczne ucznia

Bogdan Szyszka

Aspekty historyczne akademickiej edukacji permanentnej dorosłych

Artykuł przedstawia innowacje z dziedziny andragogiki i edukacji permanentnej realizowaną w Zamościu w latach sześćdziesiątych XX wieku. Poruszona tematyka jest egzemplifikacją procesu rozwijania przez Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej edukacji dla dorosłych na poziomie akademickim.

Omówiono propozycje rozwiązań instytucjonalnych, bazę dydaktyczną i kierunki studiów. Podkreślono wykorzystanie wzorów kształcenia ustawicznego dorosłych realizowanych przez Uniwersytet Łódzki, Uniwersytet Poznański i Uniwersytet Warszawski.

Podjęta w Zamościu próba edukacji dorosłych stanowiła novum w dydaktyce szkolnictwa wyższego w Polsce.

Słowa kluczowe: andragogika, edukacja, permanentna, szkolnictwo wyższe w Polsce

 

Czesław Galek

Permanentna formacja etyczna nauczycieli w polskiej myśli pedagogicznej

Zagadnienie formacji moralnej nauczycieli było mocno akcentowane na przestrzeni wieków w polskiej myśli pedagogicznej. Myśliciele Oświecenia widzieli wielką rolę nauczycieli odpowiednio uformowanych pod względem moralnym w postulowanej przez nich reformie Rzeczpospolitej. Dużo uwagi nauczycielom poświęciła Komisja Edukacji Narodowej (1773) oraz związani z nią myśliciele, np. Hugo Kołłątaj, Grzegorz Piramowicz. W okresie niewoli narodowej (1795-1918) sprawami formacji etycznej nauczycieli zajmowali się Ewaryst Estkowski, Bronisław Ferdynand Cieszkowski. Na przełomie XIX i XX wieku niezwykle ważny wkład do pedeutologii wnieśli tacy myśliciele jak Aniela Szycówna, Bolesław Prus i Jan Władysław Dawid. Po odzyskani niepodległości przez Polskę w 1918 r. władze oświatowe kładły nacisk na formację etyczną nauczycieli, co szczególnie widoczne jest w ustawach tzw. reformy jędrzejewiczowskiej (1932). W czasach współczesnych na temat etyki zawodowej nauczycieli powstała bogata literatura. Akcentuje się w niej konieczność nieustannej formacji etycznej nauczycieli, wychodząc z założenia, że tylko nauczyciele stojący na wysokim poziomie moralnym mogą skutecznie oddziaływać wychowawczo na dzieci i młodzież.

Słowa kluczowe: polska myśl pedagogiczna, nauczyciele, etyka nauczycielska, formacja etyczna nauczycieli

 

Andrzej Lipczyński

Kształcenie ustawiczne jest niezbędną koniecznością współczesnego człowieka.  Informacje podstawowe

Dynamiczny rozwój w każdej dyscyplinie  naukowej, gospodarczej, kulturowej i społecznej  domaga się od człowieka permanentnego uczenia się, zdobywania nowej wiedzy, umiejętności zawodowych. Osoby, które tego nie czynią z różnych powodów pozostają na marginesie i ich życie staje się bardziej ubogie, sprawiając trudności inadaptacyjne w szerokim rozumieniu.

Słowa kluczowe: edukacja permanentna, kształcenie ustawiczne

 

Marek Blaszke

Edukacja permanentna w perspektywie historycznej – Antoniego Popławskiego plan nauczania i wychowania dzieci chłopskich

Przedmiotem artykułu jest praca konkursowa Antoniego Popławskiego, na zadane pytanie w 1770 r. przez biskupa Massalskiego, dotyczące nauk, jakie powinny być dawane ,,kmiotkom”, a konkretnie dzieciom wiejskim w szkołach elementarnych. Zarówno Massalski, jak i Popławski pozostawali pod wpływem ideowym francuskich filozofów-ekonomistów (fizjokratów) ze szkoły doktora Quesnaya. Według nich, jednym z warunków rozwoju rolnictwa przynoszącego ,,czysty zysk”, była gospodarka liberalna, wolnorynkowa, oraz odpowiedni poziom wykształcenia rolników. Dotyczyło to nie tylko właścicieli ziemskich, ale również zwykłych oraczy, w tym najemnej siły roboczej. Popławski projektuje tworzenie szkółek parafialnych z nauczającym proboszczem, wikarym, albo wynajętym nauczycielem. Nauka obejmowałaby umiejętność: czytania, pisania, rachunków, naukę chrześcijańską,  wiadomości z zakresu rolnictwa oraz samopomocy lekarskiej. W pracy tej jej autor wypowiada się za rozluźnieniem więzów poddaństwa polskich włościan, przekonując jednocześnie szlachtę – dziedziców, że tego rodzaju reformy oraz oświata dla ludu leżą również w jej żywotnym interesie ekonomicznym. W rozprawie tej Popławski daje się już poznać, jako przyszły utalentowany pisarz-pedagog Komisji Edukacji Narodowej.

Słowa kluczowe: oświata, nachylenie fizjokratyczne, podłoże humanitarne i utylitarne

 

Bogusław Klimczuk

Proces Boloński a rozwój szkolnictwa wyższego w Europie Środkowo-Wschodniej

W artykule zaprezentowano uwarunkowania historyczne, rozwój i perspektywy Procesu Bolońskiego. Zwrócono uwagę na efekty wdrażania wytycznych bolońskich  w  systemie szkolnictwa wyższego w Europie Środkowej. Omówiono cele procesu do roku 2020. Zdefiniowano korzyści i koszty.

Sowa kluczowe: Proces Boloński, Europa Środkowa, ramy kwalifikacji,

Edward Przychodaj

Oceny i motywacje a kariery zawodowe

Prezentowany artykuł dotyczy problematyki, którą precyzują postawione przez autora pytania: Jakie są uwarunkowania, na czym polega istota i czy można ustalać prawidłowości w dziedzinie planowania karier zawodowych w unifikującym się świecie?; Jakie są związki i współzależności pomiędzy takimi czynnikami, jak oceny i motywy w rozwoju karier zawodowych?; Jaką rolę spełniają owe czynniki?; Skąd czerpie się wiedzę o przyszłych pracownikach i jak się ich następnie motywuje?

Autor analizuje najczęściej stosowane procedury zmierzające do pozyskiwania podstawowych informacji o kandydatach z punktu widzenia istotnych dla oceny wymagań osobowych.

Słowa kluczowe: kariery zawodowe, motywacje zawodowe

 

Magdalena Wierzańska, Monika Garbarz

Wychowanie do starości jako element edukacji permanentnej

Rozwój technologii i życia ekonomicznego bezpośrednio wpływa nie tylko na wygodę życia jednostki ale i na obraz całego społeczeństwa. Obecnie nasze społeczeństwo weszło w fazę społeczeństwa starzejącego się, a mianowicie przybywa nam populacji osób starszych w stosunku do narodzin dzieci. Efektem tego stanu są zmieniające się zadania w skali państwa, społeczności, rodziny i jednostki. Nadrzędnym celem jest zatem przedłużenie efektywności funkcjonowania osób starszych. W tym celu należy opracować odpowiedni program wychowania do starości, który mieściłby się w zadaniach tak powszechnej obecnie edukacji permanentnej. Autorki artykułu opracowały przykładowe zagadnienia dotyczące przygotowania ludzi i społeczeństwa do satysfakcjonującej starości w aspekcie psychospołecznym i fizjologicznym.

Słowa kluczowe: starość, starzenie się, wychowanie, edukacja permanentna, aktywność fizyczna, zdrowie

 

Bernard Panasiuk

Kompetencje gimnazjalisty w ocenie własnej

Umiejętność oszacowania własnych kompetencji jest problemem niezwykle istotnym. Jej brak skutkuje błędnymi decyzjami wyboru dalszej drogi kształcenia, pracy zawodowej, decyzjami ekonomicznymi czy też porażkami osobistymi. Przewartościowanie własnych kompetencji powoduje powstawanie postaw roszczeniowych, a w sytuacji niedowartościowania generuje szereg kompleksów, brak wiary w siebie w skrajności prowadzi do wykluczenia społecznego. W artykule przedstawiono wybrane wyniki badań przeprowadzonych na próbie 423 gimnazjalistów w zakresie oceny własnych umiejętności w kontekście wymagań egzaminacyjnych w latach 2006-2011.

Słowa kluczowe: samoocena, egzamin gimnazjalny, kompetencje, egzaminy zewnętrzne, pomiar wyników kształcenia

 

Mirosław Szpakowski

Internet jako narzędzie komunikacji sprzyjające powstawaniu wspólnot

Powyższy artykuł dotyczy nowych technologii w komunikacji społecznej, które oddziałują na powstawanie i działalność organizacji i wspólnot. Począwszy od globalnej komunikacji autor koncentruje się na zagadnieniu budowy społeczeństwa informacyjnego wykorzystującego zasoby i możliwości Internetu. Mówiąc o wspólnotach odniesiono się do wspólnoty wiernych w Kościele katolickim, podkreślając uwagę jaką Papież koncentrował na środkach masowego przekazu, co w kontekście bagażu doświadczeń organizacji z dwutysięcznym doświadczeniem w tworzeniu wspólnot, pozwala docenić wagę przedmiotu. Dalej omówiono zagadnienie tożsamości w Internecie oraz ewentualne zagrożenia związane z uczestnictwem w sieci. Konkluzja jednak jest korzystna i wykazuje przewagę wartości, które niosą za sobą nowe media i informatyzacja w tworzeniu wspólnot i szeroko rozumianych relacji międzyludzkich.

Słowa kluczowe: nowe technologie, Internet, media, komunikacja, społeczeństwo informacyjne, wspólnota, tożsamość

 

Piotr Szymański

Wybrane zagadnienia emisji głosu w pracy pedagoga

Artykuł dotyczy prawidłowej emisji głosu w pracy pedagogicznej oraz innych osób posługujących się głosem. Przywoływane są również treści dotyczące rozważań wielu kierunków zainteresowania naukowego, które wyraźnie mogą korespondować z problematyką dotyczącą emisji głosu. Są to m.in.:  organizacja oświatowa, komunikacja, zarządzanie, medycyna i wiele innych. Próba połączenia ze sobą tych zagadnień może wzmocnić zainteresowanie się problematyką będącą przedmiotem niniejszego artykułu.

Słowa kluczowe: edukacja, emisja głosu, zarządzanie, komunikacja interpersonalna

 

Katarzyna Miska, Agnieszka Musolf –Parol

Uniwersytety trzeciego wieku – element edukacji permanentnej

 

Edukacja permanentna określana również jako kształcenie ustawiczne, to ciągły proces zdobywania wiedzy, podnoszenia swoich kwalifikacji, podwyższania poziomu wykształcenia itp. Umożliwia utrwalanie aktywności umysłowej w każdym wieku. Jednym z przykładów funkcjonowania tego zjawiska we współczesnym świecie są Uniwersytety Trzeciego Wieku, które skupiają na swoich wykładach ludzi starszych, którzy pragną efektywnie spędzić swój wolny czas.

Słowa kluczowe: edukacja permanentna, kształcenie ustawiczne, Uniwersytet Trzeciego Wieku

 

ROZDZIAŁ II.
Problemy kształcenia i wychowania w Europie

Mária Machalová

Psychologia w zawodach wspomagających (kontekst edukacyjny)

Wiedza psychologiczna ma dla zawodów wspomagających znaczenie w takim stopniu, w jakim da się ją zastosować w teorii i praktyce tych zawodów – w naszym przypadku chodzi o pracę społeczną, pedagogikę społeczną i andragogikę społeczną. Na wstępie należy przypomnieć czytelnikom, w dużym uproszczeniu i naprawdę jedynie dla pełniejszej orientacji przedmiot poznania, badania i działalności praktycznej wspomnianych poszczególnych dyscyplin oraz związanych z nimi zawodów wspomagających.

Na tym etapie nie jest naszym celem bliższe zajmowanie się rozlicznymi poglądami dotyczącymi tożsamości naukowej, tudzież różnorodnej działalności fachowej w tychże dziedzinach ludzkiej wiedzy oraz praktyki. Pozwolimy sobie tylko wyjaśnić w skrócie nasze stanowisko merytoryczne.

Słowa kluczowe: psychologia, praca społeczna, pedagogika społeczna, andragogika socjalna, kompetencje psychologiczne, edukacja

 

Petro Husak

Programy edukacyjne i procesy Narodowej Strategii Edukacji na Ukrainie w roku 2012 – 2020 roku

W prezentowanym artykule autor zajmuje się analizą problemów nowoczesnej edukacji na Ukrainie i jej perspektyw na najbliższe dziesięciolecie. Analiza współczesnych procesów edukacyjnych wykazuje pozytywne i negatywne aspekty tej problematyki oraz przyszłościowe trendy na Ukrainie. Zaprezentowano również Strategię Rozwoju Kraju w tym obszarze.

Słowa kluczowe: edukacja, trendy w edukacji, krajowa strategii rozwoju edukacji na Ukrainie

 

Volodymyr Bondar, Iryna Shaposhnikova

Problemy modernizacji kształcenia nauczycieli szkół podstawowych w świetle standardów kształcenia pedagogicznego

Prezentowany artykuł dotyczy problematyki kształcenia nauczycieli szkół podstawowych w świetle wymogów kształcenia pedagogicznego na Ukrainie. Autorzy opisują strategie i metodyki stosowane w szkolnictwie wyższym. Zwracają szczególną uwagę na kompetencje zawodowe oraz predyspozycje niezbędne w zawodzie nauczyciela.

Słowa kluczowe: kompetencje zawodowe, predyspozycje do zawodu nauczyciela

 

Lesia Martirosian, Ludmyla Gusak

Historyczno-pedagogiczna analiza powstania i rozwoju idei kształcenia ustawicznego

Prezentowany artykuł przedstawia historyczno-pedagogiczną analizę problematyki rozwoju idei kształcenia ustawicznego. Autorzy przedstawiają etapy rozwoju edukacji permanentnej oraz dokonują ich charakterystyki.

Słowa kluczowe: edukacja permanentna, kształcenie ustawiczne, kształcenie dorosłych, samodoskonalenie

 

Ludmyla Gusak

Asocjacyjna technika nauczania języka angielskiego wśród uczniów szkół podstawowych
ASSOCIATIVE TECHNOLOGY IN TEACHING ENGLISH TO PRIMARY SCHOOL PUPILS

Obecnie w każdym kraju europejskim szczególną uwagę zwraca się na nauczanie języków obcych. Prezentowany artykuł dotyczy nowatorskich technik nauczania języka angielskiego w odniesieniu do uczniów szkół podstawowych.

Słowa kluczowe: uczniowie szkoły podstawowej, nauczanie języków obcych, metody nauczania

 

Petro Bojczuk

Psychologiczne i pedagogiczne aspekty kultury komunikacji zawodowej nauczycieli

W artykule przedstawiono istotę pojęcia „kultura komunikacji pedagogicznej”. Przeprowadzono analizę typowych etycznych i pedagogicznych błędów dotyczących zachowań nauczycieli w pracy z początkowymi klasami szkoły podstawowej. Określono psychologiczny portret nauczyciela w procesie komunikacji zorientowanej na osobowość.

Słowa kluczowe: komunikacja interpersonalna, pedagogiczny kontakt, kultura komunikacji zawodowej

 

Tetiana Martyniuk

Kontrowersje powstające podczas realizacji antynarkotykowej profilaktyki w szkołach średnich

Prezentowany artykuł dotyczy występowania kontrowersji, które pojawiają się podczas realizacji programów przeciwdziałania narkomanii w szkołach średnich. Przedstawiono wyniki badań empirycznych, dotyczących opinii nauczycieli oraz uczniów na temat zapobiegania narkomanii.

Słowa kluczowe: profilaktyka antynarkotykowa, używanie substancji psychoaktywnych.