Rok wydania 2007

Współczesne problemy kultury i edukacji

Bernard Panasiuk

Wychowanie przez sztukę

Sztuka od zarania dziejów towarzyszyła człowiekowi. Będąc jedną z podstawowych dziedzin jego działalności, była uzewnętrznieniem kreatywności i ostoją wartości ponadczasowych. W artykule podjęto próbę przedstawienia zagadnień związanych z szeroko rozumianym wychowaniem estetycznym, wychowaniem przez sztukę i muzykę. Omówiono wartości wychowawcze muzyki oraz korzyści wychowawcze jakie daje posiadanie choćby niewielkiego własnego doświadczenia muzycznego.

Słowa kluczowe: wychowanie estetyczne, wychowanie przez sztukę, wychowanie muzyczne, sztuka muzyczna

Educating through art

Art has accompanied the man since the dawn of time. As one of the basic fields of his activity, it has been a manifestation of creativity and the foundation of timeless values. This article undertakes to present issues connected with broadly understood aesthetic education and educating through art and music. The educational value of music is discussed, as well as the educational benefits resulting from musical experience, regardless of how big it is.

Key words: aesthetic education, education through art, music education, music art

Czesław Galek

Wychowawcze aspekty literatury i kultury w twórczości Bolesława Prusa

Bolesław Prus wiele miejsca w swojej twórczości beletrystycznej i publicystycznej poświęcił zagadnieniu wychowawczej roli literatury i sztuki. Zgodnie z hasłami pozytywistycznymi pracy od podstaw i pracy organicznej podkreślał znaczenie książek w szerzeniu oświaty w szerokich kręgach społeczeństwa polskiego. Zachęcał czytelników do czytania literatury naukowej, w tym także z zakresu pedagogiki. Propagował także czytelnictwo wartościowych dzieł beletrystycznych.  Natomiast z dystansem odnosił się do nadmiernej fascynacji Polaków kulturą. Wychodził z złożenia, że w pierwszej kolejności powinni koncentrować się oni na niwelacji zacofania gospodarczego w stosunku do innych krajów europejskich, a dopiero później zachwycać się sztuką. Niemniej jednak widział jej walory wychowawcze. Podkreślał zwłaszcza jej wartość użytkową. Wkładał wiele wysiłku w to, aby upowszechnić literaturę i sztukę w najszerszych kręgach społeczeństwa polskiego, zwłaszcza wśród robotników i chłopów.

Słowa kluczowe: Bolesław Prus, literatura, kultura, sztuka, wychowanie

Educational aspects of literature and culture  in the works of Bolesław Prus

In his fictional and journalistic writing Bolesław Prus devoted a  lot of his  attention to the issues of the educational role of literature and art. In accordance with the positivistic mottos of work at the grass roots and organic work, he underlined the importance of books in promoting education among various groups  of the Polish society. He encouraged readers to take up scientific literature, also including pedagogy. He postulated reading valuable fictional works of literature. However, he distanced himself from the excessive fascination of Poles with culture. He assumed that they should first concentrate on the elimination of the economic backwardness in relation to other European countries, and only then become fascinated with art. Nevertheless, he also saw its educational advantages. He emphasized its functional value. He put a lot of effort to promote literature and art among various social groups, especially among workmen and peasants.

Key words: Bolesław Prus, literature, culture, art, education

Magdalena Wierzańska

Edukacja  wielokulturowa w dobie globalizacji: programowy mit czy konieczność?

Kultura jest jak „soczewki” w okularach, które zmieniają perspektywę postrzegania rzeczywistości, sposób zachowania, komunikowania się z innymi, styl życia i myślenia. W okresie globalizacji zachodzą nowe zjawiska na bazie migracji, wymagające od nas nie tylko nowych umiejętności ale i postaw. Współczesność postuluje otwartość, tolerancję, komunikatywność, empatię,  zrozumienie międzynarodowe i kulturowe. Jak zorganizować proces edukacji wychowujący do wielokulturowego modelu życia z zachowaniem  odrębności i indywidualności narodowej.

Słowa kluczowe: edukacja, globalizacja, wielokulturowość

Multicultural education in the era of globalisation: programme myth or necessity?

Culture is like a ‘lense’ in glasses, which changes our perspective of perceiving the reality, our way of behaviuor, the way of communicating with other people and our style of living and thinking. In the period of globalization new phenomena take place which are based on  migration, which require from us not only new skills but also attitudes. The contemporary world postulates openness, tolerance, empathy and cross-national and cross-cultural understanding. How to organise the process of education preparing for the multi-cultural model of living, preserving  the national distinctness and individual character?

Key words: education, globalisation, multiculturalism

Janusz Skwarek

Potrzeba edukacji ustawicznej

Prezentowany artykuł dotyczy problematyki związanej z edukacją ustawiczną dorosłych. Artykuł zwraca uwagę na znaczenie edukacji dorosłych w życiu osobistym i zawodowym uczestników kształcenia. W całej problematyce dotyczącej kształcenia dorosłych istotne są również zagadnienia związane z wychowaniem dorosłych. Autor zaprezentował niektóre wyniki badań własnych przedstawionych w książce „Kształcenie dorosłych w świetle wymagań współczesnego życia”.

Słowa kluczowe: edukacja ustawiczna, motywacje podejmowania nauki, znaczenie edukacji

The need of continuing education

This article is concerned with problems connected with the continuing education of adults. The article focuses on the importance of adult education for the personal and professional lives of adult students. Among all the problems connected with adult education the issues related to adult „upbringing” are also important. The author presents some of the results of his own research which can be found in the book entitled „Adult education in the light of the requirements of the contemporary life”.

Key words: continuing education, motivation to undertake study, the importance of education

Bożena Krupa

Kultura – wielokulturowość – implikacje dla edukacji

Kultura niezależnie od definicji i orientacji badawczych związana jest z opisem rzeczywistości funkcjonowania człowieka oraz jego aktywnością. Kultura jest dziełem pokoleń, a jej transmisja odbywa się za pośrednictwem procesu wychowania i socjalizacji. Dynamika procesów społecznych, migracje ludności i rozwój cywilizacyjny prowadzą do mieszania się kultur i powstawania społeczeństw wielokulturowych. Edukacja ma za zadanie wspierać wszechstronny rozwój ucznia w tym kształtować poszanowanie innych kultur, tolerancję i otwartość na odmienność.

Słowa kluczowe: kultura, wielokulturowość, edukacja międzykulturowa

Culture – multiculturalism – implications for education

Culture, regardless of its definition and research orientation, is connected with the description of the functioning of a man and his activity. Culture results from the activity of many generations, and it is transmitted in the process of educating and socialising. The dynamics of social processes, human migrations and the civilisation development lead to the mixing of cultures and creating multicultural societies. The goal of education is to support a thorough development of the student, including respect for other cultures, tolerance and openness to being different.

Key words: culture, multiculturalism, cross-cultural education

Marek Blaszke

Jana Henryka Pestalozziego kształtowanie człowieka moralnego na podstawie jego dzieła: „Moje badania nad udziałem natury w rozwoju rodzaju ludzkiego”

Przedmiotem artykułu jest wskazane w jego tytule dzieło Pestalozziego Moje badania…, które stanowi można powiedzieć odrębną pozycję w jego dorobku pisarsko-pedagogicznym. Mają one charakter traktatu filozoficznego o tematyce społeczno-moralnej. Jednakże można zauważyć, że zawarte tu treści stanowiły podstawę praktycznych poczynań edukacyjno-wychowawczych Pestalozziego w prowadzonych przez niego szkołach elementarnych i zakładach wychowawczych. Autor Moich badań…przyjmował, że gatunek ludzki przechodzi przez trzy etapy rozwoju. Stan naturalny, stan społeczny oraz stan moralny. Podobnie każda jednostka ludzka kroczy w swym rozwoju taką drogą, ale ostatnia faza moralności jest tylko trudnym do osiągnięcia ideałem.

Słowa klucze: stan naturalny, stan społeczny, stan moralny

JOHANN HEINRICH PESTALOZZI’S shaping of a moral man on the basis of his work: „My research on the participation of nature in the development of the humankind”

The subject matter of the article is Pestalozzi’s work referred to in the title above „My research …”, which occupies, as it seems, a separate place in his literary and educational oeuvre. It has a character of a philosophical social and moral treatise. However, it can be noticed that the literary content of the work constituted the basis of Pestalozzi’s practical educational accomplishments in the elementary schools and educational institutions he ran. The author of „My research ..” assumed that the human species goes through three developmental phases: a natural state, a social state and a moral state. Therefore, every human being passes these phases in his development, but the final, moral phase is only an ideal which is difficult to be reached.

Key words: natural state, social state, moral state

Piotr Mazur

Kościół jako podmiot edukacji

Prezentowany artykuł dotyczy roli Kościoła  w procesie wychowania i nauczania dzieci i młodzieży. W obecnej dobie wielkie znaczenie w dziedzinie edukacji mają szkoły katolickie. Poprzez ich zakładanie i prowadzenie Kościół realizuje swoją misję nauczania. Zadaniem szkoły katolickiej jest wspierać rodziców w wypełnianiu obowiązku wychowania potomstwa. Szkoły katolickie powinny umożliwiać swoim wychowankom pełny rozwój zdolności, zainteresowań oraz przygotowywać ich do czynnego udziału w życiu Kościoła, narodu oraz  państwa.

Słowa kluczowe: Kościół, wychowanie, nauczanie, rozwój dzieci i młodzieży

The church as the subject of education

This article is concerned with the role of the Church in the process of educating and teaching children and young people. Nowadays, Catholic schools are very important in the field of education. By founding such schools and running them the Church realises its educating mission. The objective of a Catholic school is to support parents in fulfilling their obligation of bringing up children. Catholic schools should enable their students to fully develop their abilities and interests, and to prepare them for active participation in the life of the Church, nation and state.

Key words: Church, education, teaching, development of children and young people

Andrzej Balasiewicz

Składniki i strategie w zarządzaniu kulturą organizacyjną jako wyznaczniki edukacyjnej aktywności dorosłych

Możliwości skutecznego ukierunkowania edukacyjnej aktywności dorosłych rozważane są tu w aspekcie zarządzania kulturą poprzez określone składniki kultury organizacyjnej oraz przypisane jej strategie. Wykazano, iż operacjonalizacja składników i strategii kultury organizacyjnej prowadzi do jej zrozumienia i właściwego wykorzystania. Podejście takie daje kierownikowi oraz pracownikowi punkty odniesienia, poczucie tożsamości, wyznacza zasady postępowania, określa wzorce myślenia i zachowania, które pełnią funkcje modeli dla wszelkich działań edukacyjno-rozwojowych w organizacji, w tym działań adaptacyjnych; społecznych i zawodowych. W podsumowaniu uzasadniono znaczenie dla edukacji dorosłych analizowania dynamicznie zmieniających się koncepcji funkcjonowania współczesnych organizacji.

Słowa kluczowe: edukacja dorosłych, zarządzanie kulturą, zmiana kultury, uczenie się kultury, składniki kultury organizacyjnej, strategie kultury organizacyjnej, strategia inspirowania, strategia uwłaszczania

Components and strategies in organisational culture management as indicators of the educational  activity of adults

The article discusses the possibilities of the effective orientation of the educational activity of adults with respect to culture management through definite components of the organizational culture and strategies connected with it. It is shown that the operationalisation of the components and strategies of the organizational culture lead to its understanding and appropriate application. Such an approach gives the manager and the employee some points of  reference and a feeling of identity. It defines the rules of conduct and determines the models of thinking and behaviour, which play the role of models for all educational and developmental activities in the organization, including adaptation activities: social and professional. In the summary it is justified that the analysis of the dynamically changing concepts of functioning of modern  organizations is important for adult education.

Key words: adult education, culture management, culture change, learning culture, components of the organisational culture, strategies of the organisational culture, strategy of inspiring, strategy of granting rights

Lenka Lachytová

Uzależnienia narkotykowe

Współczesne społeczeństwo dostarcza nam wielu możliwości w zakresie własnej samorealizacji i rozwoju, niemniej jednak istnieją różne zagrożenia, szczególnie wśród młodzieży w procesie dorastania, w postaci uzależnień od narkotyków. Dlatego też powinno się zwrócić szczególną uwagę na to, aby nie podejmować prób eksperymentowania z narkotykami. Trudno jest wskazać różnorodne powody uzależnień od narkotyków, jednak trudniejsze jest uleczenie takiego uzależnienia. W związku z tym konieczne jest zwrócenie uwagi na problematykę narkomanii i powodów uzależnień.

Słowa kluczowe: narkotyki, uzależnienia, przyczyny uzależnień, społeczne działania prewencyjne, błędy w działaniach prewencyjnych

Drugs Dependence

Current society provides us with many opportunities for realization and development but on the other hand mainly youth is threatened by being dependent on drugs during the process of becoming an adult. There must be emphasis placed for not trying to experiment with drugs. It may be very difficult to find out the various reasons for drug dependency, moreover it is more difficult to cure from such dependency. Therefore, it is necessary to get known problems of drugs, its influence, reasons for start of dependence.

Key words: Drugs. Dependence. Reasons for dependency. Social preventive action. Mistakes in preventive action.